Στο 54ο Φεστιβάλ Βιβλίου, στο Πεδίον του Άρεως, είχα την ευκαιρία να συναντήσω τη Βασιλική Ε. Παπουτσάκη και να συνομιλήσουμε για το πρώτο της μυθιστόρημα, «Η Καμάρα και άλλα καφενεία», που τιμήθηκε με το Β΄ Βραβείο Μυθιστορήματος της Πανελλήνιας Ένωσης Λογοτεχνών.
Ένα βιβλίο που, πίσω από τον κόσμο των καφενείων, αφηγείται κυρίως ιστορίες ανθρώπων. Ανθρώπων διαφορετικών μεταξύ τους, που συναντιούνται, μοιράζονται στιγμές, κρύβουν τις αλήθειές τους πίσω από καθημερινές κουβέντες και, συχνά χωρίς να το αντιλαμβάνονται, γίνονται μέρος της ζωής ο ένας του άλλου.
Στη συζήτησή μας, η συγγραφέας μιλά για τις τυχαίες συναντήσεις που μπορεί να αποδειχθούν καθοριστικές, για όσα μένουν ανείπωτα, για τη μνήμη και τις ανθρώπινες σχέσεις, αλλά και για τη δική της συγγραφική διαδρομή και τις ιστορίες που γεννιούνται μέσα από την παρατήρηση της ζωής.
Της Ελένης Κωστοπούλου
«Οι άνθρωποι της Καμάρας δεν συναντιούνται επειδή είναι φίλοι. Γίνονται φίλοι επειδή συναντιούνται». Μπορεί πράγματι μια τυχαία συνάντηση να αλλάξει τη ζωή ενός ανθρώπου;
Νομίζω πως ναι. Ίσως όχι πάντα με τρόπο θεαματικό. Ένας άνθρωπος μπορεί να περάσει για λίγο από τη ζωή μας και να αφήσει κάτι που θα κουβαλάμε για χρόνια. Μια κουβέντα, μια σιωπή, ακόμη και το γεγονός ότι κάποτε κάθισε δίπλα μας όταν τον είχαμε ανάγκη.
Αυτό με ενδιέφερε γράφοντας την «Καμάρα». Οι άνθρωποί της είναι διαφορετικοί μεταξύ τους και, λίγο λίγο, αρχίζουν να κάνουν χώρο ο ένας για τον άλλον. Γι’ αυτό και, παρά τον τίτλο, η «Καμάρα και άλλα καφενεία» δεν είναι ένα βιβλίο για τα καφενεία. Τα καφενεία είναι ο τόπος. Οι άνθρωποι είναι η ιστορία.
Γιατί οι άνθρωποι της «Καμάρας» δυσκολεύονται τόσο να πουν αυτά που πραγματικά τους συμβαίνουν;
Γιατί νομίζω πως έτσι συμβαίνει και στη ζωή. Δεν λέμε πάντα αυτό που μας πονά περισσότερο. Μπορεί να μιλάμε για τα καθημερινά και να κρύβουμε μια απώλεια, έναν φόβο, μια ενοχή. Με ενδιαφέρει πολύ αυτή η απόσταση ανάμεσα σε αυτό που λέει ένας άνθρωπος και σε αυτό που κουβαλά. Γι’ αυτό και η σιωπή έχει τόσο μεγάλη θέση στην «Καμάρα».
Γιατί διαλέξατε ένα καφενείο για να συναντηθούν όλοι αυτοί οι διαφορετικοί άνθρωποι;
Γιατί στο καφενείο μπορεί να καθίσει ο καθένας. Δεν χρειάζεται πρόσκληση ούτε ιδιαίτερη αφορμή. Μπορεί να βρεθούν στο διπλανό τραπέζι άνθρωποι διαφορετικής ηλικίας, διαφορετικών απόψεων, άνθρωποι που διαφορετικά ίσως να μην είχαν ποτέ λόγο να γνωριστούν. Κι εμένα ακριβώς αυτό με ενδιέφερε: τι γίνεται όταν αυτοί οι άνθρωποι αρχίζουν να γνωρίζουν ο ένας τον άλλον πραγματικά. Όταν το τραπέζι μεγαλώνει και χωρά έναν ακόμη άνθρωπο.
Στο βιβλίο υπάρχει η φράση «Ο καθένας είναι οι άλλοι του». Είναι ίσως το κλειδί της «Καμάρας»;
Για μένα, ναι. Κανείς μας δεν έγινε μόνος του αυτό που είναι. Κουβαλάμε τους ανθρώπους που μας αγάπησαν, εκείνους που μας πλήγωσαν, αυτούς που χάσαμε, αλλά και ανθρώπους που μπορεί να πέρασαν για λίγο από τη ζωή μας. Όλοι αφήνουμε κάτι στους άλλους και κάτι παίρνουμε από αυτούς. Αυτό είναι ίσως το βαθύτερο νήμα που ενώνει τους ανθρώπους της «Καμάρας».
Η «Καμάρα» τιμήθηκε με το Β΄ Βραβείο Μυθιστορήματος της Πανελλήνιας Ένωσης Λογοτεχνών. Ένα βραβείο αλλάζει τη σχέση ενός συγγραφέα με το πρώτο του βιβλίο;
Σίγουρα δίνει χαρά και, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για την πρώτη εμφάνιση στην πεζογραφία, είναι μια σημαντική ενθάρρυνση. Δεν νομίζω όμως ότι ένα βραβείο ολοκληρώνει τη διαδρομή ενός βιβλίου. Η πραγματική του ζωή αρχίζει όταν φτάσει στον αναγνώστη. Με ενδιαφέρει πολύ περισσότερο τι θα του μείνει όταν κλείσει την τελευταία σελίδα.
Παρατηρείτε τους ανθρώπους πριν τους κάνετε λογοτεχνικούς ήρωες; Πόσο από την πραγματική ζωή περνά στη γραφή σας;
Παρατηρώ πολύ τους ανθρώπους. Όχι για να τους μεταφέρω αυτούσιους στα βιβλία μου, αλλά γιατί με ενδιαφέρουν οι μικρές κινήσεις, οι αντιδράσεις, ακόμη και οι σιωπές τους. Ένας τρόπος που κάποιος κοιτάζει, μια φράση που σταματά στη μέση, ένας άνθρωπος που κάθεται μόνος του σ’ ένα τραπέζι μπορεί να γίνει η αρχή μιας ιστορίας. Από εκεί και πέρα όμως αρχίζει η μυθοπλασία. Οι ήρωες πρέπει να αποκτήσουν τη δική τους ζωή.
Τι είναι αυτό που σας κάνει να καθίσετε και να αρχίσετε μια ιστορία;
Συνήθως κάτι μικρό. Μια εικόνα, μια κουβέντα που άκουσα, ένα πρόσωπο, μια συμπεριφορά που μου προκάλεσε ένα ερώτημα. Δεν ξεκινώ απαραίτητα γνωρίζοντας ολόκληρη την ιστορία. Πολλές φορές ξεκινώ επειδή θέλω να μάθω κι εγώ τι κρύβεται πίσω από αυτό που είδα ή φαντάστηκα. Και γράφοντας αρχίζω να ανακαλύπτω την ιστορία μαζί με τους ήρωές της.
Μετά την «Καμάρα», ποια συγγραφέας θέλετε να γίνει η Βασιλική Ε. Παπουτσάκη;
Δεν ξέρω αν μπορώ να ορίσω από τώρα ποια συγγραφέας θέλω να γίνω. Ξέρω όμως ότι δεν θέλω να επαναλάβω την «Καμάρα» με άλλα πρόσωπα και άλλους τόπους.
Θέλω κάθε καινούργιο βιβλίο να με πηγαίνει λίγο πιο πέρα, να με βάζει να δοκιμάζω κάτι που δεν έχω ξανακάνει. Αν υπάρχει κάτι που θα ήθελα να παραμένει, είναι το ενδιαφέρον μου γι’ αυτά που συμβαίνουν ανάμεσα στους ανθρώπους και συχνά δεν λέγονται.
Σας ευχαριστώ θερμά για την ενδιαφέρουσα συνέντευξη και σας εύχομαι ολόψυχα κάθε επιτυχία και πολλές όμορφες συγγραφικές διαδρομές!
