Σχέδιο άμυνας για τη συγκράτηση των τιμών και τον περιορισμό των επιπτώσεων του πληθωρισμού στα νοικοκυριά επεξεργάζεται το οικονομικό επιτελείο. Η νέα επιτάχυνση του πληθωρισμού διαμορφώνει ένα ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον, καθώς οι αυξήσεις των τιμών, με επίκεντρο την ενέργεια, απειλούν να διαχυθούν στο σύνολο της αγοράς.
Η άνοδος του εναρμονισμένου δείκτη τιμών καταναλωτή στο 5,1% τον Σεπτέμβριο από 3,7% τον Αύγουστο οδηγεί την κυβέρνηση στην κατάρτιση ενός ευρύτερου σχεδίου, το οποίο θα συνδυάζει παρεμβάσεις στην ενέργεια, μέτρα συγκράτησης των τιμών, εντατικοποίηση των ελέγχων στην αγορά και ενίσχυση των εισοδημάτων.
Οπως αναφέρουν στελέχη από το υπουργείο Οικονομικών, η αύξηση των διεθνών τιμών του πετρελαίου, οι υψηλές χρεώσεις ηλεκτρικής ενέργειας και το αυξημένο κόστος των μεταφορών δεν επιβαρύνουν μόνο τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς. Επηρεάζουν κάθε στάδιο της οικονομικής δραστηριότητας, από την παραγωγή και την αποθήκευση έως τη μεταφορά και την τελική διάθεση των προϊόντων.
Γι’ αυτόν τον λόγο, το ενεργειακό κόστος λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής των ανατιμήσεων και πρέπει να συγκρατηθεί. Αρχικά αυξάνει τους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος και τις τιμές των καυσίμων και, στη συνέχεια, μετακυλίεται στα τρόφιμα, στις υπηρεσίες και στα περισσότερα καταναλωτικά αγαθά.
Η κυβέρνηση εκτιμά ότι το σημερινό κύμα ανατιμήσεων έχει κυρίως ενεργειακή προέλευση, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο υποχώρησης του πληθωρισμού, εφόσον αποκλιμακωθούν οι διεθνείς τιμές της ενέργειας. Ωστόσο, όσο περισσότερο διατηρείται υψηλό το ενεργειακό κόστος τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος το φαινόμενο να αποκτήσει μονιμότερα χαρακτηριστικά.
Οι πρώτες ενδείξεις αυτής της κατάστασης είναι ήδη ορατές. Παραγωγικοί κλάδοι, μεταξύ των οποίων και η γαλακτοβιομηχανία, προειδοποιούν ότι η αύξηση του λειτουργικού κόστους ενδέχεται να οδηγήσει σε νέες αναπροσαρμογές τιμών.
Η εξέλιξη αυτή προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία, καθώς αφορά προϊόντα καθημερινής κατανάλωσης, τα οποία καταλαμβάνουν σημαντικό μέρος των δαπανών ενός νοικοκυριού. Οταν οι ανατιμήσεις επεκτείνονται στα βασικά τρόφιμα, η πίεση γίνεται εντονότερη για τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα, τα οποία διαθέτουν αναλογικά μεγαλύτερο ποσοστό των αποδοχών τους για την κάλυψη βασικών αναγκών.
Σε αυτό το δυσμενές περιβάλλον το σχέδιο του οικονομικού επιτελείου προβλέπει:
1. Παρεμβάσεις στην ενέργεια
Το πακέτο των ενεργειακών παρεμβάσεων θα ξεδιπλώνεται ανάλογα με τη διάρκεια και την ένταση της κρίσης, αλλά και με τα διαθέσιμα δημοσιονομικά περιθώρια. Eίναι ενδεικτικό ότι η ρύθμιση για την επιδότηση του πετρελαίου στην αντλία, σε πρώτη φάση, θα αφορά την περίοδο από τις 15 έως και τις 31 Οκτωβρίου 2026, ενώ θα επανεξεταστεί η επέκταση της επιδότησης για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα με απόφαση του υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Η εφαρμογή του αναμένεται να αρχίσει από αυτή την εβδομάδα με μια διπλή παρέμβαση: τη συγκράτηση της τιμής του πετρελαίου θέρμανσης κάτω από το όριο των 1,7 ευρώ ανά λίτρο και την αύξηση του επιδόματος θέρμανσης, με στόχο την προστασία των νοικοκυριών κατά τη χειμερινή περίοδο.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες, προβλέπεται οριζόντια αύξηση κατά 20% του επιδόματος θέρμανσης για όσους χρησιμοποιούν πετρέλαιο θέρμανσης, φυσικό αέριο, υγραέριο, ηλεκτρική ενέργεια, πέλετ ή καυσόξυλα. Δεν σχεδιάζονται, ωστόσο, αλλαγές στα ισχύοντα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια.
Ειδικότερα, το ανώτατο ετήσιο εισοδηματικό όριο διαμορφώνεται στα 16.000 ευρώ για ένα μονομελές νοικοκυριό και στα 24.000 ευρώ για τους έγγαμους ή τα μέρη συμφώνου συμβίωσης. Το όριο προσαυξάνεται κατά 5.000 ευρώ για κάθε εξαρτώμενο τέκνο.
Παράλληλα, θα υπάρξει παρέμβαση στην τιμή του πετρελαίου θέρμανσης στην αντλία, με τη συνδρομή των διυλιστηρίων, ώστε η τελική τιμή διάθεσης να διαμορφωθεί κάτω από τα 1,7 ευρώ ανά λίτρο. Το ακριβές ύψος και η διάρκεια της ενίσχυσης θα εξαρτηθούν από την εξέλιξη των διεθνών τιμών και τα δημοσιονομικά περιθώρια.
2. Αποθεματικό 400 εκατ. ευρώ για νέα μέτρα στήριξης από την ενεργειακή κρίση
Η κυβέρνηση θα ενεργοποιήσει ένα ποσό ύψους 400 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2026- 2027, δημιουργώντας ένα σταθερό ανάχωμα προστασίας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Τα συγκεκριμένα κονδύλια θα εκταμιευθούν τουλάχιστον σε δύο δόσεις, εξασφαλίζοντας τη δημοσιονομική ισορροπία αλλά και τη συνεχή ροή ρευστότητας προς τους τελικούς καταναλωτές.
3. Εορταστικό καλάθι και αυστηρότεροι έλεγχοι
Η δεύτερη γραμμή άμυνας αφορά την ίδια την αγορά. Η κυβέρνηση σχεδιάζει τη δημιουργία ειδικού εορταστικού καλαθιού, το οποίο θα περιλαμβάνει προϊόντα αυξημένης κατανάλωσης κατά την περίοδο των Χριστουγέννων. Στόχος είναι να αποτραπεί ένα νέο κύμα ανατιμήσεων κατά την πλέον δαπανηρή περίοδο του έτους και να περιοριστεί η επιβάρυνση των οικογενειακών προϋπολογισμών. Οι παρεμβάσεις θα συνοδεύονται από εντατικούς ελέγχους για αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, παραπλανητικές εκπτώσεις και υπερβολικά περιθώρια κέρδους. Ιδιαίτερη βαρύτητα αναμένεται να δοθεί στη σύγκριση των τιμών πριν και μετά τις προσφορές, ώστε να εντοπίζονται περιπτώσεις τεχνητής αύξησης της αρχικής τιμής. Στο μικροσκόπιο θα βρεθούν επίσης προϊόντα πρώτης ανάγκης, στα οποία οι ανατιμήσεις έχουν μεγαλύτερη επίδραση στο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών.
4. Αυξήσεις μισθών και ενίσχυση εισοδημάτων
Καθοριστικό τμήμα της άμυνας απέναντι στον πληθωρισμό αποτελούν οι μισθοί. Η συγκράτηση των τιμών δεν αρκεί όταν η αγοραστική δύναμη έχει ήδη υποχωρήσει. Με πληθωρισμό περίπου στο 4% σε ετήσια βάση, μια χαμηλότερη μισθολογική αύξηση δεν αρκεί για να καλύψει τις απώλειες που προκαλούν οι υψηλότερες τιμές στα τρόφιμα, στην ενέργεια και στη στέγαση.
Στο πλαίσιο αυτό, το κυβερνητικό σχέδιο προβλέπει νέα αύξηση του κατώτατου μισθού από την 1η Απριλίου του 2027. Με βάση τα σενάρια που εξετάζονται, η αύξηση ενδέχεται να ανέλθει σε 40 ή 50 ευρώ, οδηγώντας τον κατώτατο μισθό από τα 920 ευρώ στα 960 ή στα 970 ευρώ. Ο τελικός στόχος είναι να φτάσει τα 1.000 ευρώ έως το 2028, χωρίς να συνυπολογίζονται οι προσαυξήσεις από τις τριετίες. Η αναπροσαρμογή θα έχει ευρύτερη επίδραση, καθώς θα συμπαρασύρει το επίδομα ανεργίας, την παροχή μητρότητας, τις αμοιβές υπερωριακής απασχόλησης και άλλες παροχές που συνδέονται με τον κατώτατο μισθό.
Πρόσθετη ενίσχυση για τους εργαζομένους του ιδιωτικού τομέα αναμένεται να προκύψει από τη μείωση των ασφαλιστικών εισφορών κατά μισή ποσοστιαία μονάδα από τον Απρίλιο του 2027. Το μέτρο θα αυξήσει έμμεσα το διαθέσιμο εισόδημα, περιορίζοντας τις κρατήσεις επί των αποδοχών.
Στο Δημόσιο προβλέπεται αντίστοιχη οριζόντια αναπροσαρμογή των μισθών, συνδεδεμένη με την αύξηση του κατώτατου, ενώ σχεδιάζεται και η καταβολή μόνιμου επιδόματος Χριστουγέννων, ύψους 500 ευρώ μεικτά, από τον Δεκέμβριο του 2027. Οι παρεμβάσεις αυτές εντάσσονται στην προσπάθεια σταδιακής ανάκτησης της αγοραστικής δύναμης.
Παράλληλα, η πορεία του πληθωρισμού επηρεάζει και τις συντάξεις. Το προσχέδιο του Προϋπολογισμού προβλέπει αύξηση περίπου 2,8% για 2,5 εκατομμύρια συνταξιούχους. Εάν, όμως, ο μέσος ετήσιος πληθωρισμός διαμορφωθεί τελικά σε υψηλότερα επίπεδα, ενδέχεται να απαιτηθεί μεγαλύτερη αναπροσαρμογή, καθώς το ύψος των αυξήσεων συνδέεται με την εξέλιξη του πληθωρισμού και της οικονομικής ανάπτυξης.
Μια υψηλότερη αύξηση θα ενίσχυε τα εισοδήματα των συνταξιούχων, αλλά συγχρόνως θα επιβάρυνε τις δαπάνες του κρατικού Προϋπολογισμού. Επίσης, συνεχίζεται και η επιστροφή ενοικίου με τα διευρυμένα εισοδηματικά όρια που έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή.
Το μεγάλο στοίχημα
Η ενέργεια είναι εκείνη που θα κρίνει την αποκλιμάκωση της ακρίβειας. Η προβλεπόμενη υποχώρηση του πληθωρισμού στο 2,6% το 2027 από 3,8% φέτος, όπως προβλέπει το προσχέδιο του Προϋπολογισμού, βασίζεται στην παραδοχή ότι οι διεθνείς τιμές της ενέργειας θα αποκλιμακωθούν σταδιακά. Το προσχέδιο αναγνωρίζει ότι το αυξημένο ενεργειακό κόστος περιορίζει την πραγματική αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών και επιβαρύνει το κόστος παραγωγής των επιχειρήσεων, ασκώντας πιέσεις τόσο στην κατανάλωση όσο και στις επενδύσεις. Οι γεωπολιτικές εντάσεις στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή, οι διαταραχές στις διεθνείς θαλάσσιες εμπορικές ροές, ιδίως μέσω των Στενών του Ορμούζ, καθώς και οι περιορισμοί στο διεθνές εμπόριο αποτελούν βασικές πηγές αβεβαιότητας.
Το μεγάλο στοίχημα είναι να περιοριστούν οι ανατιμήσεις χωρίς να διαταραχθεί η δημοσιονομική ισορροπία και χωρίς τα μέτρα στήριξης να αποκτήσουν προσωρινό μόνο χαρακτήρα. Σε διαφορετική περίπτωση, ο πληθωρισμός κινδυνεύει να παγιωθεί, μειώνοντας την κατανάλωση, επιβαρύνοντας τις επιχειρήσεις και υπονομεύοντας την αναπτυξιακή δυναμική της οικονομίας.
Μετά την επιτυχία ακολουθεί η σκληρή μάχη
Η κυβέρνηση εξασφάλισε από την Κομισιόν, αποκλειστικά για τη χώρα μας, την ενεργειακή ρήτρα διαφυγής που φέρνει επενδύσεις 1 δισ. ευρώ και τώρα στρέφει την προσοχή της στην κρίσιμη Σύνοδο της Πέμπτης
Η Ελλάδα προσέρχεται σε αυτή τη Σύνοδο έχοντας στο ενεργητικό της μια μεγάλη επιτυχία που καταγράφηκε μετά τη συνεδρίαση του Εcofin στο Λουξεμβούργο την Παρασκευή. Οπως ανακοίνωσε ο αρμόδιος αντιπρόεδρος της Κομισιόν, Βλάντις Ντομπρόβσκις, η Κομισιόν ενέκρινε την ενεργειακή ρήτρα διαφυγής μόνο για την Ελλάδα. Σύμφωνα με πληροφορίες της Realnews, αίτημα για την ενεργειακή ρήτρα είχαν υποβάλει και άλλες χώρες, όμως μόνο το ελληνικό αίτημα έγινε δεκτό.
Διαπραγματεύσεις
Την έγκριση, που ήταν αποτέλεσμα δύσκολων διαπραγματεύσεων του οικονομικού επιτελείου με την Κομισιόν, χαιρέτισε μετά το πέρας των εργασιών του Ecofin o υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης. «Η σημερινή απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την έγκριση της ενεργειακής ρήτρας διαφυγής, που αφορά αποκλειστικά την Ελλάδα, έχει ιδιαίτερη πολιτική και οικονομική σημασία. Επιβεβαιώνει ότι η Ελλάδα είναι μια ισχυρή και αξιόπιστη χώρα, που θέτει στόχους, τους πετυχαίνει και πρωταγωνιστεί στη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών αποφάσεων. Η ενεργειακή ρήτρα διαφυγής μάς επιτρέπει να προχωρήσουμε σε κρίσιμες επενδύσεις που θα μειώσουν το κόστος της ενέργειας, θα ενισχύσουν την ενεργειακή αυτονομία μας και θα περιορίσουν την εξάρτησή μας από διεθνείς κρίσεις. Ταυτόχρονα, διατηρούμε τη δυνατότητα να στηρίζουμε τους πολίτες και τις επιχειρήσεις όποτε οι συνθήκες το απαιτούν», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Το ελληνικό αίτημα για την ενεργειακή ρήτρα διαφυγής είχε υποβληθεί στις 6 Αυγούστου. Οι νέες επενδύσεις αναμένεται να προσεγγίσουν το 1 δισ. ευρώ έως το 2028 και θα καλυφθούν από εθνικούς πόρους, ενώ εξαιρούνται από το όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών του ευρωπαϊκού πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης έως το 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και έως το 0,6% σωρευτικά μέχρι το 2028. Η δυνατότητα που παρέχεται αφορά επενδύσεις που ενισχύουν την ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος και επιταχύνουν τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα.
Οι δαπάνες αυτές πάντως προσμετρώνται στο πρωτογενές πλεόνασμα και στο δημόσιο χρέος και ίσως αυτός να ήταν ο λόγος που η έγκριση αφορούσε μόνο την Ελλάδα, αφού η χώρα μας βρίσκεται δημοσιονομικά σε πολύ καλή κατάσταση, καταγράφει μεγάλα πρωτογενή πλεονάσματα και μειώνει σταθερά και με συνέπεια το χρέος της.
Αυτή η εξέλιξη ήρθε, ενώ στο παρασκήνιο πραγματοποιούνται πυρετώδεις διαβουλεύσεις ανάμεσα σε εκείνους που πιέζουν για παρεμβάσεις που θα ανακουφίσουν τους πολίτες (κυρίως στον ευρωπαϊκό Νότο) και σε όσους κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για δημοσιονομικό… εκτροχιασμό που θα δώσει τα λανθασμένα μηνύματα στις ούτως ή άλλως πολύ νευρικές αγορές ομολόγων (οι φειδωλοί του Βορρά). Οι τελευταίοι πάντως φαίνεται να έχουν το πάνω χέρι εξαιτίας και της κρίσης στην αγορά ομολόγων και έτσι οι «27» φαίνεται να απέχουν κατά πολύ από τον… τερματικό σταθμό μιας συμφωνίας, με την Αθήνα να διαδραματίζει τον δικό της ενεργό ρόλο στις συζητήσεις.
Σε λίγα 24ωρα, οι ηγέτες της Ενωσης καλούνται να συζητήσουν πίσω από τις κλειστές πόρτες της Συνόδου μια σειρά από «καυτά» ζητήματα, με κορυφαίο εκείνο των τιμών της ενέργειας. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, που θα φτάσει στις Βρυξέλλες νωρίς το πρωί της Πέμπτης, έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι δεν μπορεί να υπάρξει πραγματικά ανταγωνιστική Ευρώπη όσο οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά πληρώνουν υψηλότερες τιμές ενέργειας σε σχέση με τους διεθνείς ανταγωνιστές. Και αυτήν ακριβώς τη διάσταση έχει αναπτύξει στις τελευταίες συναντήσεις που είχε με κορυφαίους Ευρωπαίους αξιωματούχους. Τα ζητήματα της ενέργειας και των λύσεων που οι «27» θα πρέπει να προτάξουν έχουν βρεθεί στην πρώτη γραμμή των συνομιλιών που είχε ο πρωθυπουργός τόσο με τον Αντόνιο Κόστα, όσο και με ομολόγους του, στον δρόμο προς τη Σύνοδο Κορυφής. Η ολοκλήρωση της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας και η αντιμετώπιση των μεγάλων διαφορών στις τιμές μεταξύ των κρατών-μελών θα βρεθούν ψηλά στην ατζέντα της ελληνικής αποστολής στις Βρυξέλλες, με την Αθήνα (και όχι μόνο) να επισημαίνει ότι αυτό που απαιτείται είναι οι κοινές απαντήσεις σε ένα κοινό πρόβλημα.
Σημείο αναφοράς για την ελληνική στρατηγική ήταν μέχρι πρόσφατα το προσωρινό «πάγωμα» των δημοσιονομικών κανόνων, προκειμένου να αξιοποιηθούν, για παράδειγμα, τα υπερέσοδα του ΦΠΑ. Ωστόσο, αυτό σκοντάφτει στην κάθετη άρνηση των «φειδωλών χωρών» αλλά και της Κομισιόν. Σύμφωνα με πηγές προσκείμενες στο οικονομικό επιτελείο, η Ελλάδα, η οποία έχει τις δημοσιονομικές δυνατότητες, επεξεργάζεται εναλλακτικές προτάσεις όπως π.χ. ένα μέρος από τον «δημοσιονομικό χώρο» της ενεργειακής ρήτρας διαφυγής να μην κατευθυνθεί σε ενεργειακές επενδύσεις αλλά να υλοποιηθούν «έξυπνα μέτρα» με περιβαλλοντικό πρόσημο που θα ανακουφίσουν τους πολίτες. Σημειώνεται ότι ο χώρος αυτός έχει ενσωματωθεί στο προσχέδιο του Προϋπολογισμού, με πρόβλεψη που φτάνει κατά έτος τα 400 εκατ. ευρώ και στην τριετία το 1,2 δισ. ευρώ. Αυτή η μάχη βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη και θα συνεχιστεί στη βελγική πρωτεύουσα από τον πρωθυπουργό, ο οποίος, σύμφωνα με πληροφορίες, στις παρεμβάσεις που θα πραγματοποιήσει εντός των εργασιών της διήμερης Συνόδου θα επαναλάβει αυτό που η ελληνική πλευρά θεωρεί δομικό κομμάτι στο παζλ των κοινών απαντήσεων των «27». Δηλαδή, ότι η Ε.Ε. οφείλει να ανταποκριθεί στη σημερινή συγκυρία και να αναζητήσει τρόπους στήριξης των πολιτών και των επιχειρήσεων έναντι των αυξημένων τιμών της ενέργειας.
