Η ιστορία των καταφυγίων στην Ελλάδα ξεκινά ήδη από το 1936, όταν ο Ιωάννης Μεταξάς, με διορατικότητα που υπαγορεύτηκε από τον επερχόμενο Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, νομοθέτησε την κατασκευή χώρων προστασίας σε κάθε νέα κατασκευή άνω των δύο ορόφων. Αυτή η πρωτοβουλία οδήγησε στη δημιουργία περίπου 12.000 καταφυγίων στην πρωτεύουσα μέχρι το 1940, εκ των οποίων 5.500 ανήκαν σε ιδιώτες και βρίσκονταν κάτω από πολυκατοικίες και εργοστάσια.
Παρά την κατάργηση του νόμου το 1956, οι κατασκευές αυτές παραμένουν ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορίας και της ασφάλειας της χώρας. Σήμερα, οι χώροι αυτοί, αν και συχνά αόρατοι στους περαστικούς, εξακολουθούν να υπάρχουν.
Σύγχρονη κατάσταση και χωρητικότητα
Η συζήτηση για την ασφάλεια του άμαχου πληθυσμού έχει αναβιώσει πρόσφατα. Σύμφωνα με τον υφυπουργό Προστασίας του Πολίτη, Ιωάννη Λαμπρόπουλο, υπάρχουν σήμερα 2.892 χώρους καταφυγίων σε όλη τη χώρα, οι οποίοι μπορούν να φιλοξενήσουν 1.981.514 άτομα, με δυνατότητα αύξησης της χωρητικότητας κατά 30%. Οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης είναι υπεύθυνοι για τη συντήρηση των δημόσιων καταφυγίων, ενώ οι ιδιώτες φροντίζουν τα δικά τους, διασφαλίζοντας ότι είναι έτοιμα για χρήση εντός 24 ωρών αν χρειαστεί.
Ιστορικά καταφύγια και οι αλλαγές στη χρήση τους
Πολλά από τα παλιά καταφύγια έχουν αλλάξει χρήση ή έχουν σφραγιστεί. Για παράδειγμα, το καταφύγιο στο Μέγαρο της Βουλής μετατράπηκε το 2000 σε υπόγειο πάρκινγκ πέντε επιπέδων. Αντίστοιχα, το καταφύγιο στον Λυκαβηττό εξακολουθεί να είναι λειτουργικό, ενώ εκείνο στον Αρδηττό, που χωρούσε 1.300 άτομα, χρησιμοποιήθηκε από τους Γερμανούς ως αποθήκη πυρομαχικών πριν ανατιναχθεί κατά την αποχώρησή τους.
Διαδραστικός χάρτης και πυκνότητα καταφυγίων
Σε διάφορα σημεία της Αθήνας υπάρχουν καταφύγια με διαφορετική πυκνότητα. Στο κέντρο της πόλης, όπως κάτω από το πολυκατάστημα Attica στην Πανεπιστημίου, βρίσκεται ένα από τα πιο ισχυρά καταφύγια με τοίχους πάχους ενός μέτρου. Στα νότια προάστια, οι «δίδυμες» κατασκευές σε Βούλα και Γλυφάδα μαρτυρούν την εποχή της Κατοχής, ενώ στη Ραφήνα οι γερμανικές στοές παραμένουν σε καλή κατάσταση παρά τις ανατινάξεις.
Έλλειψη πυρηνικών καταφυγίων
Αν και η Ελλάδα διαθέτει πολλούς αντιαεροπορικούς χώρους, δεν υπάρχουν δημόσια πυρηνικά καταφύγια. Τα πυρηνικά καταφύγια απαιτούν εξειδικευμένες προδιαγραφές, όπως συστήματα αναπλήρωσης αέρα και προμήθειες για παραμονή τουλάχιστον 15 ημερών. Ωστόσο, το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης είναι πλήρως λειτουργικό, με περίπου 900 σειρήνες πολέμου να δοκιμάζονται ετησίως κατά τη στρατιωτική άσκηση «Παρμενίων».
Δείτε ΕΔΩ τον διαδραστικό χάρτη με τα καταφύγια στην Ελλάδα
