«Από τις Αναμνήσεις στο Αύριο», δύο βραδιές κινηματογράφου και η αρχή ενός ψηφιακού αρχείου μνήμης για την Καστοριά και τους Καστοριανούς όλου του κόσμου.

Ο Μουσικοφιλολογικός Σύλλογος Καστοριάς «Αρμονία» και ο Σύνδεσμος Γουνοποιών Καστοριάς «Ο Προφήτης Ηλίας» ανοίγουν την αυλή του Ενδυματολογικού Μουσείου για δύο βραδιές υπαίθριου κινηματογράφου με ελεύθερη είσοδο, το Σάββατο 19 και την Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου 2026, στις 20:15. Οι προβολές σηματοδοτούν την έναρξη του Ψηφιακού Αρχείου Μνήμης της Καστοριάς.

Δύο σωματεία — ο Σύνδεσμος Γουνοποιών και η «Αρμονία», που ιδρύθηκαν το 1915 και το 1947 — συναντιούνται για τη δημιουργία ενός ψηφιακού αποθετηρίου μνήμης. Σκοπός είναι να συγκεντρώσουν τη σκόρπια μνήμη μιας πόλης που πάντα ταξίδευε και να διασώσουν τις ιστορίες των Καστοριανών.

Ένα ξεχασμένο τιμολόγιο

Στα τέλη της δεκαετίας του 1880, ένας Καστοριανός έμπορος γούνας, ο Κωνσταντίνος Σκαπέρδας, βρήκε τυχαία ένα ξεχασμένο τιμολόγιο μέσα σε μια μπάλα εμπορεύματος που είχε έρθει από το Μόντρεαλ. Από αυτό το χαρτί κατάλαβε ότι στον Καναδά οι τιμές των δερμάτων ήταν ασύγκριτα χαμηλότερες. Η απόφαση πάρθηκε στη Λειψία, και την άνοιξη του 1887 και ο ανιψιός του Βασίλης έφτασε στη Νέα Υόρκη μαζί με δύο συνεταίρους — έναν Σιατιστινό και έναν Αρμένιο.

(Πηγή: Αντώνης Παπαδαμιανός, «Πώς οι πρώτοι Καστοριανοί έφτασαν στην Αμερική», ιστοσελίδα Φούιτ)

Ένα χαρτί που κάποιος παραλίγο να πετάξει, άλλαξε την πορεία μιας ολόκληρης πόλης.

Αυτό είναι, σε μία εικόνα, ο λόγος που ξεκινάμε αυτό το αρχείο.

Πόλη του κόσμου, πολύ πριν την Αμερική

Η γουνοποιία συνδέεται με την Καστοριά εδώ και αιώνες, αλλά η τεχνογνωσία δεν γεννήθηκε εδώ. Την έμαθαν Καστοριανοί που εργάζονταν στην Κωνσταντινούπολη και τη μετέφεραν στον τόπο τους, όπου η λίμνη και το άφθονο νερό επέτρεπαν τη βυρσοδεψία. Το ταξίδι δεν είναι παρένθεση στην ιστορία της πόλης, είναι η αφετηρία της.

Στην Κωνσταντινούπολη, η συντεχνία των γουναράδων υπήρξε από τις ισχυρότερες τον 17ο και 18ο αιώνα, χρηματοδοτώντας ελληνικά σχολεία, την αναδόμηση ναών και τη συντήρηση μοναστηριών. Στη Λειψία, Καστοριανοί γουναράδες είχαν εγκατασταθεί ήδη από τα μέσα του 18ου αιώνα. Ακολούθησαν το Παρίσι, η Βενετία, η Τεργέστη, το Λονδίνο. Τα καλύτερα καστοριανά γουναρικά έφταναν στις αγορές της Δαμασκού και της Βηρυτού και από εκεί βαθύτερα στην Ανατολή, ενώ από τα μέσα του 19ου αιώνα καστοριανές οικογένειες δραστηριοποιούνταν εμπορικά ως την Αικατερινούπολη της Ρωσίας.

Στη Νέα Υόρκη, το πρώτο καστοριανό κατάστημα γουναρικών άνοιξε στο νότιο Μανχάταν από τα αδέλφια Σαμαρά. Ένας από αυτούς, ο Ναούμ, διέσχισε τον Ατλαντικό σε είκοσι επτά μέρες μέσω Μασσαλίας. Στα τέλη του 19ου αιώνα οι Καστοριανοί στην Αμερική ήταν οκτώ. Ως το 1908 ξεπερνούσαν τους εκατό, ανάμεσά τους και πέντε γυναίκες, και σχεδόν όλοι δούλευαν στη γούνα.

Το σπίτι όπου στήνεται η οθόνη είναι το ίδιο τεκμήριο διασποράς

Το Αρχοντικό των αδελφών Εμμανουήλ χτίστηκε από την οικογένεια του Εμμανουήλ Ιωάννου Μπατρίνου, Καστοριανού εμπόρου εγκατεστημένου στη Βιέννη και κληροδοτήθηκε με διαθήκη στις θυγατέρες του, που κατοικούσαν στην Καστοριά. Οι δύο γιοι της οικογένειας, ο Ιωάννης και ο Παναγιώτης Εμμανουήλ, ήταν συνεργάτες του Ρήγα Βελεστινλή — συνελήφθησαν στη Βιέννη και εκτελέστηκαν στο Βελιγράδι τον Ιούνιο του 1798. Τρίτος Καστοριανός συλληφθείς, ο Γεώργιος Θεοχάρης, γλίτωσε, απελάθηκε, εγκαταστάθηκε στη Λειψία ως έμπορος και αργότερα διορίστηκε πρόξενος της Ελλάδας εκεί.

Τι ζητάμε από τον κόσμο;

Αυτές οι ιστορίες δεν βρίσκονται σε κανένα αρχείο. Βρίσκονται σε συρτάρια, σε κουτιά, σε άλμπουμ που δεν έχει ανοίξει κανείς εδώ και δεκαετίες — στην Καστοριά, αλλά και στη Νέα Υόρκη, στο Τορόντο, στη Φρανκφούρτη.

Ο Σύλλογος «Αρμονία» ξεκινά τη συγκρότηση ενός ψηφιακού αποθετηρίου που θα συγκεντρώσει φωτογραφίες, επιστολές, διαβατήρια, εμπορικά έγγραφα και προφορικές μαρτυρίες. Τα τεκμήρια ψηφιοποιούνται επιτόπου και επιστρέφονται αμέσως στους κατόχους τους, ο Σύλλογος κρατά μόνο το ψηφιακό αντίγραφο, με ρητή συγκατάθεση και με σεβασμό στην επιλογή του κατόχου για το αν και πώς θα δημοσιευτεί.

Η συνεργασία με τον Σύνδεσμο Γουνοποιών δεν είναι συμπτωματική. Στους καταστατικούς του σκοπούς περιλαμβάνεται η άνοδος του πολιτιστικού και μορφωτικού επιπέδου των μελών του, ενώ η ανάδειξη της ιστορικότητας ενός κλάδου που πρόσφερε στον τόπο όχι μόνο πλούτο αλλά και πολιτισμό και ευεργεσία αποτελεί δηλωμένη επιδίωξή του.

Οι ταινίες

Σάββατο 19 Σεπτεμβρίου, 20:15 — «Ο Μικρός Πρίγκιπας» Η μεταφορά του βιβλίου του Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ, όπου ένας ηλικιωμένος αεροπόρος προσπαθεί να παραδώσει σε ένα κορίτσι μια ιστορία πριν αυτή χαθεί για πάντα μαζί του.

Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου, 20:15 — «Hugo» Το βραβευμένο με πέντε Όσκαρ φιλμ του Μάρτιν Σκορσέζε, για ένα παιδί που οδηγεί στην αποκατάσταση του ξεχασμένου έργου του Ζωρζ Μελιές. Κατά βάθος, μια ταινία για το τι σημαίνει να διασώζεις ένα αρχείο.

Και τις δύο βραδιές, στην άκρη της αυλής, θα λειτουργεί ο Σταθμός Μνήμης.

Πληροφορίες

Οι προβολές πραγματοποιούνται με άδεια δημόσιας προβολής. Σε περίπτωση κακοκαιρίας θα υπάρξει ενημέρωση από τις σελίδες των δύο φορέων.

Επικοινωνία για τα ΜΜΕ Κωνσταντίνος Καλλίνικος, Υπεύθυνος Δημοσίων Σχέσεων Μουσικοφιλολογικού Συλλόγου Καστοριάς «Αρμονία» (1947) — 693 614 8033 — kallinikoskon@gmail.com