Tη “χρυσή τομή” για τη σταδιακή κατάργηση του τεκμαρτού συστήματος φορολόγησης εκατοντάδων χιλιάδων ελεύθερων επαγγελματιών –που εξακολουθεί να προκαλεί αντιδράσεις–, χωρίς όμως να πληγεί το πνεύμα της μεταρρύθμισης, αναζητούν στην κυβέρνηση. Η εξίσωση για το Μαξίμου είναι εξαιρετικά σύνθετη, καθώς η αναδίπλωση πρέπει να γίνει τόσο προσεκτικά ώστε να μη φανεί ότι η κυβέρνηση οπισθοχωρεί από μια παρέμβαση που είχε πολυδιαφημίσει, αλλά ούτε και να δημιουργηθούν εσωτερικά μέτωπα με τα στελέχη που υποστηρίζουν τη διατήρηση του συγκεκριμένου νόμου.
Ωστόσο, με τις κάλπες να πλησιάζουν και την ανάγκη επαναπροσέγγισης των ελεύθερων επαγγελματιών να κρίνεται επιτακτική, το οικονομικό επιτελείο θα προχωρήσει σε λεπτούς χειρισμούς, με το σενάριο της κατάργησης του τεκμαρτού συστήματος σε ορίζοντα δύο ή τριών ετών να κερδίζει μεγαλύτερο έδαφος. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που εξετάζεται, η πλήρης κατάργηση του ελάχιστου τεκμαρτού εισοδήματος θα μπορούσε να ολοκληρωθεί τα επόμενα χρόνια, με το συνολικό δημοσιονομικό κόστος να υπολογίζεται περίπου στα 400 εκατομμύρια ευρώ. Το ποσό μπορεί να ενταχθεί στο ευρύτερο πακέτο φορολογικών μειώσεων τετραετούς διάρκειας που αναμένεται να ανακοινώσει ο πρωθυπουργός στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης. Και αυτό διότι η φιλοσοφία των φετινών εξαγγελιών είναι ότι δεν θα εξαντλούνται σε ένα μόνο έτος, αλλά θα έχουν ορίζοντα σταδιακής εφαρμογής. Αυτό επιτρέπει στην κυβέρνηση να παρουσιάσει ένα συνεκτικό σχέδιο ελαφρύνσεων, χωρίς να διακινδυνεύσει απότομα τη μείωση των φορολογικών εσόδων.
Η σταδιακή κατάργηση του μέτρου θα μπορούσε να αποτελέσει έναν συμβιβασμό ανάμεσα στην ανάγκη φορολογικής δικαιοσύνης και τη διατήρηση της δημοσιονομικής σταθερότητας. Αντί η πλήρης κατάργηση να γίνει άμεσα, κάτι που θα δημιουργούσε σημαντική απώλεια εσόδων σε έναν μόνο Προϋπολογισμό, το κόστος μπορεί να κατανεμηθεί σε περισσότερα έτη. Με αυτόν τον τρόπο, η επιβάρυνση των δημόσιων οικονομικών θα είναι πιο ελεγχόμενη, ενώ οι επαγγελματίες θα δουν σταδιακή ελάφρυνση. Σε αυτή την περίπτωση, η κυβέρνηση θα προχωρήσει σε σημαντικές διορθώσεις για τους ελεύθερους επαγγελματίες την επόμενη χρονιά, όπως περισσότερες και υψηλότερες εκπτώσεις στο ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα, επέκταση των απαλλαγών σε ευάλωτες ομάδες επαγγελματιών και πιθανές μειώσεις στους συντελεστές προσαύξησης του ελάχιστου εισοδήματος. Στόχος είναι να περιοριστούν περιπτώσεις όπου επαγγελματίες με αντικειμενικά χαμηλό κύκλο εργασιών καλούνται να φορολογηθούν για υψηλότερα εισοδήματα από αυτά που πραγματικά αποκτούν.
Eναλλακτικά, υπάρχει το σενάριο το υπουργείο Οικονομικών να προχωρήσει στη ρηξικέλευθη απόφαση για άμεση κατάργηση των διατάξεων που προβλέπουν την εφαρμογή των τεκμηρίων προσδιορισμού του φορολογητέου εισοδήματος των ατομικών επιχειρήσεων από το φορολογικό έτος 2027. Προϋπόθεση είναι η Κομισιόν να συναινέσει για τη διασφάλιση της είσπραξης πρόσθετων φορολογικών εσόδων ύψους 2-2,5 δισ. ευρώ από την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής.
Τα e-όπλα της ΑΑΔΕ
Το βασικό επιχείρημα υπέρ της αλλαγής είναι ότι η ΑΑΔΕ διαθέτει πλέον ισχυρότερα ψηφιακά εργαλεία ελέγχου, όπως ηλεκτρονικά βιβλία, διασταυρώσεις συναλλαγών και αυξημένη πρόσβαση σε οικονομικά δεδομένα. Επομένως, η αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής μπορεί να γίνει πιο στοχευμένα, αντί να επιβάλλεται οριζόντια τεκμαρτό εισόδημα σε όλους. Στόχος είναι ο φόρος να προκύπτει αποκλειστικά από τα πραγματικά, ηλεκτρονικά καταγεγραμμένα έσοδα και έξοδα. Το πλέγμα ηλεκτρονικών εργαλείων που καταγράφουν σε πραγματικό χρόνο κάθε οικονομική δραστηριότητα και μπορούν να “σβήσουν” τα τεκμήρια είναι:
– myDATA (Ηλεκτρονικά Βιβλία): Η πλατφόρμα όπου διαβιβάζονται υποχρεωτικά όλα τα έσοδα και έξοδα των επιχειρήσεων. Όταν το myDATA αποτυπώνει το 100% της αγοράς, τα τεκμήρια δεν θα έχουν λόγο ύπαρξης.
– Διασύνδεση ταμειακών / POS: Η άμεση επικοινωνία των τερματικών αποδοχής καρτών με τις ταμειακές μηχανές και την ΑΑΔΕ, που εκμηδενίζει τη δυνατότητα απόκρυψης τζίρου από ηλεκτρονικές πληρωμές.
– Σύστημα Άμεσων Πληρωμών IRIS: Η υποχρεωτική επέκταση και διασύνδεση του IRIS για επαγγελματίες, που επιτρέπει την άμεση καταγραφή των μεταφορών χρημάτων.
– Ψηφιακό Δελτίο Αποστολής και Ψηφιακό Πελατολόγιο: Τα εργαλεία ελέγχου της διακίνησης αγαθών και παροχής υπηρεσιών σε πραγματικό χρόνο.
Έτσι, το νέο σχέδιο θα διορθώσει τις αδικίες του υφιστάμενου συστήματος, χωρίς να εγκαταλείψει τον στόχο της καταπολέμησης της φοροδιαφυγής. Με αυτόν τον τρόπο, θα ελαφρυνθούν οι συνεπείς επαγγελματίες, θα αναγνωρίζεται η πραγματική οικονομική τους κατάσταση, αλλά ταυτόχρονα δεν θα δημιουργηθεί ξανά περιθώριο για συστηματική υποδήλωση εισοδημάτων.
Ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα
Το ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα θεσπίστηκε το 2023, με βασικό επιχείρημα την ανάγκη αντιμετώπισης της χρόνιας υποδήλωσης εισοδημάτων από ελεύθερους επαγγελματίες και αυτοαπασχολουμένους. Η κυβέρνηση είχε τότε υποστηρίξει ότι δεν είναι λογικό εκατοντάδες χιλιάδες επαγγελματίες να δηλώνουν εισοδήματα χαμηλότερα ακόμα και από αυτά των εργαζομένων τους. Για τον λόγο αυτό, ο νέος μηχανισμός συνδέθηκε με τον κατώτατο μισθό, ώστε να προσδιορίζεται ένα ελάχιστο επίπεδο φορολογητέου εισοδήματος. Το μέτρο απέφερε σημαντικά πρόσθετα φορολογικά έσοδα, καθώς με βάση τον συγκεκριμένο τρόπο υπολογισμού εξακολουθούν να φορολογούνται με τεκμαρτό εισόδημα εκατοντάδες χιλιάδες επαγγελματίες.
Ωστόσο η εφαρμογή του έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, κυρίως επειδή αντιμετωπίζει με ενιαίο τρόπο πολύ διαφορετικές επαγγελματικές περιπτώσεις. Ένας αυτοαπασχολούμενος μπορεί πράγματι να έχει μια κακή χρονιά, να εμφανίσει μειωμένα έσοδα ή ακόμα και ζημίες, ειδικά αν πραγματοποιεί επενδύσεις, αν βρίσκεται στην αρχή της δραστηριότητάς του ή αν δραστηριοποιείται σε κλάδο με μεγάλες διακυμάνσεις. Το βασικό μειονέκτημα του συστήματος είναι ότι, στην πράξη, δεν αναγνωρίζει εύκολα αυτή την πραγματικότητα. Ο επαγγελματίας που θεωρεί ότι αδικείται από το τεκμαρτό εισόδημα έχει θεωρητικά τη δυνατότητα να το αμφισβητήσει, όμως κάτι τέτοιο συνεπάγεται αναλυτικό φορολογικό έλεγχο. Αυτός ο έλεγχος λειτουργεί αποτρεπτικά, καθώς λίγοι είναι διατεθειμένοι να μπουν σε μια τόσο σύνθετη και πιθανώς χρονοβόρα διαδικασία, ακόμα και αν έχουν βάσιμα επιχειρήματα.
