Έχοντας συνδεθεί με τα πιο σκοτεινά χρόνια της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, ο Γράμμος είναι ένα από τα μεγαλύτερα και πιο απομονωμένα βουνά της Ελλάδας. Από την Κόνιτσα μέχρι την Καστοριά, ο Γράμμος φιλοξενεί στις πλαγιές του μερικά από τα πιο σπάνια είδη χλωρίδας και πανίδας στον ελλαδικό χώρο, ενώ ξεχωρίζει διεθνώς για τα αγριολούλουδα και τα βότανα του που φύονται αποκλειστικά στις πλαγιές του.
Μέσα σε αυτό το τόσο μοναδικό περιβάλλον με το άγριο ψυχρό μικροκλίμα και την σκοτεινή ιστορία, μπορείτε να ακολουθήσετε αρκετές πεζοπορικές διαδρομές -κατάλληλες για όλα τα γούστα και αντοχές- που υπόσχονται μία ανεπανάληπτη ορεινή εμπειρία σε αυτή την τόσο άγνωστη γωνιά της Ελλάδας.
Νεστόριο – Αλεβίτσα
Με αφετηρία το Νεστόριο, το ορεινό μονοπάτι ανηφορίζει προς την παλιά βρύση του χωριού και μετά από μία ώρα πεζοπορίας, οδηγεί σε συμπλέγματα δασικών δρόμων που οδηγούν στην κορυφή. Γεμάτη απομεινάρια από την εποχή του Εμφυλίου Πολέμου, η περιοχή παρουσιάζει μεγάλο ιστορικό ενδιαφέρον για όσους θέλουν να εξερευνήσουν τα πεδία μάχης του Εμφυλίου, ενώ να θυμάστε πως συνολικά πρόκειται για μια διαδρομή 27 χιλιομέτρων διάρκειας 5 ωρών. Εντυπωσιακή είναι η θέα που προσφέρει αυτή η διαδρομή προς το Νεστόριο και την κοιλάδα του Αλιάκμονα, ενώ σπάνιες εικόνες προσφέρει η χλωρίδα της περιοχής με τα πυκνά δάση οξιάς και τα μοναδικά αγριολούλουδα.
Καταρράκτης Τσούκας -Εγκαταλελειμμένη μονή Τσούκας -Νεστόριο
Εντυπωσιακός, άγνωστος και ανεξερεύνητος, ο καταρράκτης της Τσούκας στις ανατολικές πλαγιές του Γράμμου είναι ένα από τα πιο άγνωστα φυσικά αξιοθέατα του νομού Καστοριάς. Ξεκινώντας από το Νεστόριο και ακολουθώντας τη σχετική σήμανση, κατευθύνεστε προς τη βάση του καταρράκτη της Τσούκας που κάθε εποχή του χρόνου σας προσφέρει κι ένα διαφορετικό θέαμα. Λεπτές φλέβες νερού που ξεχύνονται πάνω στα γυμνά άγρια βράχια θυμίζουν μια εικόνα φερμένη από εξωτερικό. Με αφετηρία αυτό το σημείο, ανηφορίζετε προς την έρημη ιστορική μονή της Τσούκας που χρονολογείται στον 12ο αιώνα και μπορείτε να ακολουθήσετε σηματοδοτημένο μονοπάτι μέχρι την θέση Πυροβολεία, από όπου και θα ξεκινήσετε την κατάβαση σας ολοκληρώνοντας τη διαδρομή στο Νεστόριο. Να θυμάστε πως η συνολική διαδρομή έχει μήκος περίπου 15 χιλιόμετρα και διαρκεί σχεδόν 3 ώρες.
Πληκάτι – Κορυφή Γράμμου
Ξεκινώντας από το Πληκάτι σε υψόμετρο 1.240 μέτρων, κατευθύνεστε προς τον Ξηροπόταμο. Με βορειοανατολική κατεύθυνση αρχίζετε να ανηφορίζετε έως ότου συναντήσετε τη συμβολή του ρέματος με άλλο μικρότερο ρέμα και από εδώ ανηφορίζετε μέχρι να καταλήξετε στον αυχένα στις δύο μεγάλες κορυφές του βουνού, το Περήφανο και την Τσούκα αλ Πέτσιου. Από εκεί, πηγαίνοντας δυτικά, οδηγείστε στην κορυφή με το γκρεμισμένο εκκλησάκι της Παναγιάς, το οποίο θυμίζει τις τραγικές στιγμές του εμφυλίου πολέμου. Αξίζει να θυμάστε πως η διαδρομή δεν έχει καλή σήμανση, είναι αρκετά δύσκολη και απαιτεί μεγάλη εμπειρία στην ορειβασία, καθώς περιλαμβάνει αρκετά σημεία με μεγάλη ανηφορική κλίση.
Δρακόλιμνη Γκιστόβα -Κορυφή Γράμμου
Με αφετηρία το μικρό χωριό Γράμμος, γνωστό αλλιώς και ως Γράμμουστα, ακολουθείτε τα συνεχή κτηνοτροφικά μονοπάτια μέχρι την περιοχή Λεύκα και από εκεί προς τις θέσεις Μπαρούγκα και Φάγκου. Μέσα από μία διαδρομή γεμάτη γυμνά υποαλπικά λιβάδια φθάνετε στη λεκάνη της λίμνης Γκιστόβα. Η γνωστότερη και μεγαλύτερη αλπική λίμνη του Γράμμου που βρίσκεται σε υψόμετρο 2350 μέτρων, τροφοδοτείται κάθε άνοιξη από τα χιόνια που λίγο λίγο λιώνουν και φιλοξενεί στα θολά νερά της ένα μοναδικό αλπικό οικοσύστημα με τρίτωνες και αλπική υδροχλωρίδα. Από την αλπική λίμνη, μπορείτε να ακολουθήσετε μία δυσκολότερη και πιο απαιτητική διαδρομή προς τις άγριες βραχώδεις κορυφές του Γράμμου σε ύψος 2520 μέτρων, ενώ για την κατάβαση να θυμάστε πως πρέπει να ακολουθήσετε κτηνοτροφικό μονοπάτι που σας οδηγεί πίσω στο χωριό. Η συνολική απαιτητική διαδρομή μήκους 23,5 χιλιομέτρων διαρκεί σχεδόν 6 ώρες και πρέπει να γνώριζε ότι οι καιρικές συνθήκες σε τόσο μεγάλη ύψη είναι ιδιαίτερα ευμετάβλητες με αποτέλεσμα ίσως να χρειαστεί να αλλάξετε το πρόγραμμά σας.
Γράμμουστα -Γκιστόβα -Κορυφή Γράμμου -Γράμμουστα
Ξεκινώντας από το χωριό Γράμμουστα και συγκεκριμένα από τον χωματόδρομο που ανεβαίνει προς την Λάκα της Γκιστόβας, στην πρώτη διασταύρωση, στρίβετε δεξιά σε μικρότερο χωματόδρομο που ανεβαίνει πάνω από το χωριό. Εκεί, βρίσκεται στα αριστερά μονοπάτι που οδηγεί στο μεγαλύτερο μονοπάτι που κατευθύνεται προς την αλπική λίμνη Γκιστόβα και την κορυφή Τσούκα Πέτσικ. Ανηφορίζοντας συνεχίζετε μέχρι την αλπική λίμνη Γκιστόβα και από εκεί κατευθύνεστε προς την κορυφή Τσούκα Πέτσικ. Από εκεί, ακολουθώντας κατηφορικά μονοπάτια και ξερά ρέματα, φτάνετε στην Λάκα Γκιστόβας και μετά στρίβετε με κατεύθυνση την Γράμμουστα, όπου και ολοκληρώνεται η κυκλική διαδρομή.
Αετομηλίτσα -Επάνω Αρένα
Η διαδρομή αρχίζει από την Αετομηλίτσα κι έχει ανατολική κατεύθυνση ακολουθώντας ένα καλοσχεδιασμένο μονοπάτι μέσα από μαυρόπευκα και οξιές, έως τα υποαλπικά οροπέδια με τις δύο αλπικές λιμνούλες. Μετά από περίπου δύο ώρες πεζοπορία, φτάνει κανείς εδώ, ενώ από τις λίμνες αυτές ακολουθείτε ανηφορική νοτιοανατολική πορεία που σας οδηγεί στην κορυφή. Η διαδρομή παρά την απουσία σήμανσης, έχει καλή ορατότητα της κορυφής.
