Παρά την ασφυκτική διεθνή πίεση και τις αιματηρές διαδηλώσεις που κλονίζουν τη χώρα, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν παραμένει ένα από τα πιο ανθεκτικά συστήματα εξουσίας παγκοσμίως.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές και αναλυτές που μίλησαν στο Reuters, η «ελίτ ασφαλείας» της Τεχεράνης δεν εμφανίζει ακόμη τις ρωγμές εκείνες που θα προμήνυαν μια άμεση κατάρρευση. Η αντοχή αυτή δοκιμάζεται σκληρά, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ κλιμακώνει τη ρητορική του, απειλώντας ανοιχτά με στρατιωτική επέμβαση και καταγγέλλοντας τη βίαιη καταστολή των κινητοποιήσεων που ακολούθησαν τα καταστροφικά πλήγματα κατά του πυρηνικού προγράμματος της χώρας το 2025.
Η θωρακισμένη αρχιτεκτονική της καταστολής
Το ερώτημα της επιβίωσης του καθεστώτος βρίσκει απάντηση στην πολυεπίπεδη δομή καταστολής. Με τους Φρουρούς της Επανάστασης και την πολιτοφυλακή Basij να αριθμούν σχεδόν ένα εκατομμύριο μέλη, το σύστημα έχει χτιστεί με τέτοιο τρόπο ώστε να αποτρέπει την εσωτερική διάσπαση.
Όπως εξηγεί ο ακαδημαϊκός Βάλι Νασρ, χωρίς αποσκιρτήσεις στο ανώτατο επίπεδο των δυνάμεων ασφαλείας, το καθεστώς μπορεί να αντέξει ακόμα και αν είναι βαθιά αποδυναμωμένο. Παρά τους ισχυρισμούς Ιρανών αξιωματούχων για 2.000 νεκρούς —τους οποίους βαφτίζουν «τρομοκράτες»— και τις αναφορές οργανώσεων για τουλάχιστον 600 θύματα, η συνοχή του κράτους γύρω από τον 86χρονο Αγιατολάχ Χαμενεΐ παραμένει, προς το παρόν, αραγής.
Αυτή η «σταθερότητα» βέβαια είναι πλασματική. Η Ισλαμική Δημοκρατία βιώνει τη σοβαρότερη κρίση από το 1979. Με την οικονομία υπό κατάρρευση λόγω των κυρώσεων και τον «Άξονα της Αντίστασης» (Λίβανο, Συρία, Γάζα) να έχει δεχθεί συντριπτικά πλήγματα, η νομιμοποίηση της θεοκρατικής εξουσίας διαβρώνεται καθημερινά. Οι διαδηλώσεις που ξεκίνησαν στα τέλη του 2025 για την ακρίβεια, μετατράπηκαν γρήγορα σε μια υπαρξιακή εξέγερση κατά του ίδιου του συστήματος.
Ο παράγοντας Τραμπ και το «Μοντέλο Βενεζουέλας»
Η μεγάλη διαφορά στη σημερινή συγκυρία είναι η στάση του Λευκού Οίκου. Ο Τραμπ δεν περιορίζεται σε λόγια, αλλά καλεί ενεργά τους Ιρανούς να καταλάβουν θεσμικά κτίρια, υποσχόμενος ότι «η βοήθεια έρχεται». Στο παρασκήνιο, ο Μάρκο Ρούμπιο και ο Μπενιαμίν Νετανιάχου συζητούν ήδη το ενδεχόμενο αμερικανικής παρέμβασης. Στόχος φαίνεται να είναι η εφαρμογή του «μοντέλου Βενεζουέλας»: η καρατόμηση της ανώτατης ηγεσίας με την παράλληλη διατήρηση του κρατικού μηχανισμού, υπό την προϋπόθεση ότι τα στελέχη θα συνεργαστούν με τη νέα τάξη πραγμάτων.
Τα εμπόδια για μια «επόμενη μέρα»
Ωστόσο, το Ιράν δεν είναι Βενεζουέλα. Μια χώρα 90 εκατομμυρίων με βαθιές εθνοτικές και θρησκευτικές διαιρέσεις εγκυμονεί τεράστιους κινδύνους. Αναλυτές προειδοποιούν ότι μια ξένη στρατιωτική επέμβαση θα μπορούσε να ανοίξει τον «ασκό του Αιόλου», οδηγώντας σε σεκταριστικές συγκρούσεις, ιδιαίτερα στις κουρδικές και σουνιτικές περιοχές. Αν και οι αμερικανικές δυνάμεις είναι επί του παρόντος δεσμευμένες σε άλλα μέτωπα, η κατάσταση παραμένει ρευστή. Το καθεστώς αντέχει επειδή η ελίτ του φοβάται ότι η πτώση της θα σημάνει τον αφανισμό της, αλλά η πίεση από τον δρόμο και την Ουάσιγκτον δεν έχει προηγούμενο.
