Πετρέλαιο Θέρμανσης: Πώς τα Εισοδηματικά Κριτήρια «Πετάνε Εκτός» τη Μεσαία Τάξη

Με την έναρξη της χειμερινής περιόδου, το ζήτημα της θέρμανσης επανέρχεται στο επίκεντρο της επικαιρότητας. Ενώ το επίδομα θέρμανσης θεσπίστηκε για να ανακουφίσει τα νοικοκυριά από το αυξημένο κόστος ενέργειας, η πραγματικότητα αποδεικνύεται διαφορετική για μια μεγάλη μερίδα πολιτών. Τα υφιστάμενα εισοδηματικά κριτήρια θέτουν αυστηρά όρια, με αποτέλεσμα χιλιάδες νοικοκυριά να χάνουν την ενίσχυση, χωρίς να μπορούν σε καμία περίπτωση να χαρακτηριστούν «πλούσια».

Της  Στέλλας Ζιώγα

Τα όρια εισοδήματος που καθορίζουν τους δικαιούχους του επιδόματος θέρμανσης παραμένουν χαμηλά σε σχέση με τις πραγματικές οικονομικές συνθήκες.

•  Ένα ατομικό εισόδημα της τάξεως των 16.000 ευρώ ή ένα οικογενειακό εισόδημα γύρω στα 24.000 ευρώ (με προσαυξήσεις για κάθε παιδί) θεωρείται το όριο πάνω από το οποίο κάποιος απορρίπτεται.

• Στην εποχή της παρατεταμένης ακρίβειας, ένα καθαρό μηνιαίο εισόδημα 1.100–1.300 ευρώ για έναν εργαζόμενο ή 1.800–2.000 ευρώ για μια τετραμελή οικογένεια εξανεμίζεται από τα πάγια έξοδα (ενοίκιο, σούπερ μάρκετ, λογαριασμοί).

• Νοικοκυριά που παλεύουν να βγάλουν το μήνα κατατάσσονται στα «υψηλά εισοδήματα» από το φορολογικό σύστημα και μένουν χωρίς καμία στήριξη.

Η αδικία αυτή εντείνεται από δύο επιπλέον παράγοντες:

1.  Οι ονομαστικές αυξήσεις στους μισθούς τα τελευταία χρόνια συχνά απλώς «έσπρωξαν» τους φορολογούμενους σε υψηλότερα κλιμάκια, χωρίς να αυξηθεί η πραγματική αγοραστική τους δύναμη. Έτσι, κάποιος που πήρε μια μικρή αύξηση μπορεί να έχασε το επίδομα, βγαίνοντας τελικά ζημιωμένος.

2. Η κατοχή ενός παλαιού ιδιόκτητου σπιτιού ή ενός αυτοκινήτου μεσαίου κυβισμού μπορεί να ανεβάσει τεχνητά το τεκμαρτό εισόδημα, αποκλείοντας νοικοκυριά που στην πράξη έχουν ελάχιστη ρευστότητα.

Η Γεωγραφική Αδικία & το Κόστος Διαβίωσης

Το επίδομα θέρμανσης υπολογίζεται με βάση τις «βαθμοημέρες» (τις καιρικές συνθήκες κάθε περιοχής), όμως τα εισοδηματικά κριτήρια παραμένουν οριζόντια σε όλη την επικράτεια.

Παράδειγμα: Μια οικογένεια που ζει στην Καστοριά ή τη Φλώρινα και χρειάζεται πετρέλαιο για 6-7 μήνες το χρόνο αντιμετωπίζει τα ίδια εισοδηματικά «ταβάνια» με μια οικογένεια στη Νότια Κρήτη. Το αποτέλεσμα είναι η ορεινή μεσαία τάξη να δαπανά ένα τεράστιο ποσοστό του εισοδήματός της αποκλειστικά για να μη παγώσει.

 Η Ανάγκη για Αναθεώρηση

Η θέρμανση δεν αποτελεί κοινωνική πολυτέλεια, αλλά βασικό κοινωνικό αγαθό. Η τρέχουσα αρχιτεκτονική του επιδόματος αφήνει ακάλυπτη τη λεγόμενη «συμπιεσμένη μεσαία τάξη» — τους ανθρώπους που δεν πληρούν τα κριτήρια της ακραίας φτώχειας, αλλά αδυνατούν να καλύψουν το δυσβάσταχτο κόστος του πετρελαίου.

Για να υπάρξει πραγματική κοινωνική δικαιοσύνη, απαιτείται:

• Αναπροσαρμογή των εισοδηματικών ορίων προς τα πάνω, ώστε να ληφθεί υπόψη ο πραγματικός πληθωρισμός.

• Διεύρυνση των περιουσιακών κριτηρίων με αφαίρεση των στρεβλώσεων των τεκμηρίων.

• Ειδική μέριμνα για τις ψυχρότερες περιοχές, με αυξημένα εισοδηματικά όρια ανάλογα με τη γεωγραφική ζώνη.

Αν δεν ληφθούν αυτά τα μέτρα, το επίδομα θέρμανσης θα συνεχίσει να αφήνει εκτός προστασίας χιλιάδες νοικοκυριά που, παρά το γεγονός ότι εργάζονται σκληρά, βλέπουν τον χειμώνα ως μια διαρκή οικονομική απειλή.

Η Περίπτωση της Καστοριάς: Όταν ο Χειμώνας Διαρκεί 7 Μήνες

Σε περιοχές όπως η Καστοριά, το Νεστόριο και τα ορεινά χωριά του νομού, οι θερμοκρασίες κάτω από το μηδέν δεν είναι η εξαίρεση αλλά ο κανόνας από τον Οκτώβριο έως και τον Απρίλιο. Εδώ, η έννοια του «εισοδηματικού κριτηρίου» αποκτά μια τελείως διαφορετική διάσταση:

•  Ένα νοικοκυριό στην Καστοριά χρειάζεται από 2.000 έως 3.500 λίτρα πετρελαίου τη σεζόν για να διατηρήσει μια βασική θερμοκρασία στο σπίτι. Αυτό μεταφράζεται σε ένα κόστος που μπορεί να αγγίξει ή να ξεπεράσει τα 3.000–4.000 ευρώ ετησίως.

• Ένας εργαζόμενος στην Καστοριά με καθαρό μισθό 1.100 ευρώ (15.400 ευρώ ετησίως) θεωρείται από το κράτος «σχεδόν οριακός» για το επίδομα. Αν όμως κληθεί να διαθέσει το 25% έως 30% του ετήσιου εισοδήματός του αποκλειστικά για πετρέλαιο, το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημά του πέφτει σε επίπεδα ακραίας φτώχειας.

•  Παρόλο που ο συντελεστής επιδόματος (οι βαθμοημέρες) αυξάνει το τελικό ποσό της ενίσχυσης για τις ψυχρές περιοχές, δεν αυξάνει τα εισοδηματικά όρια. Επομένως, αν ξεπεράσεις το εισοδηματικό «ταβάνι» έστω και κατά 100 ευρώ, λαμβάνεις μηδέν ευρώ, ανεξάρτητα από το αν ζεις στην Καστοριά ή στην Αττική.

Το Συμπερασμα: Στη δυτική Μακεδονία, τα οριζόντια εισοδηματικά κριτήρια δεν τιμωρούν τους πλούσιους, αλλά εξανεμίζουν το εισόδημα των εργαζομένων και των συνταξιούχων της μεσαίας τάξης, αναγκάζοντας πολλούς να κλείνουν τα σώματα θέρμανσης ή να χρεώνονται για να βγάλουν τον χειμώνα.

Τι θα έπρεπε να ισχύει ειδικά για τις Ψυχρές Ζώνες (Ζώνη Α);

1. Ειδικά, αυξημένα εισοδηματικά όρια (π.χ. +30% έως +50% πάνω από τα εθνικά όρια) για δήμους με πάνω από συγκεκριμένο αριθμό βαθμοημερών.

2. Αποσύνδεση των τεκμηρίων διαβίωσης για τις περιοχές αυτές, καθώς τα παλαιά σπίτια με μεγάλες θερμικές απώλειες επιβαρύνουν διπλά τους κατοίκους.

3. Κλιμακωτή επιδότηση αντί για πλήρη αποκλεισμό (όσο ανεβαίνει το εισόδημα να μειώνεται σταδιακά το επίδομα, αντί να μηδενίζεται απότομα).