Ένας αριθμός μπορεί μερικές φορές να περιγράψει ένα πρόβλημα καλύτερα από πολλές αναλύσεις. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat για το 2025, το 29,2% των πολιτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση δήλωσε ότι έλεγξε την αξιοπιστία περιεχομένου που συνάντησε στο διαδίκτυο. Στην Ελλάδα το αντίστοιχο ποσοστό βρίσκεται περίπου στο 10%, το χαμηλότερο μεταξύ των κρατών μελών που παρουσιάζονται στα στοιχεία.
Χρειάζεται όμως μια σημαντική διευκρίνιση. Αυτό δεν σημαίνει ότι εννέα στους δέκα Έλληνες πιστεύουν ό,τι διαβάζουν. Η μέτρηση αφορά κάτι πιο συγκεκριμένο. Πόσοι μπήκαν στη διαδικασία να ελέγξουν ενεργά μια πληροφορία, αναζητώντας άλλη πηγή ή προσπαθώντας να επιβεβαιώσουν αν αυτό που είδαν ή διάβασαν ήταν αληθινό.
Και ακριβώς γι’ αυτό το στοιχείο είναι ανησυχητικό. Σήμερα μια φωτογραφία, ένα βίντεο ή ένας τίτλος μπορεί μέσα σε λίγες ώρες να φτάσει σε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους. Συχνά κοινοποιούμε, θυμώνουμε ή σχηματίζουμε άποψη πριν αναρωτηθούμε ποια είναι η πηγή και αν η πληροφορία είναι πραγματική.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη κάνει το πρόβλημα ακόμη πιο σύνθετο. Η δημιουργία μιας ψεύτικης εικόνας, ενός παραποιημένου βίντεο ή μιας πειστικής τεχνητής φωνής γίνεται όλο και ευκολότερη. Πλέον δεν αρκεί να αναρωτιόμαστε ποιος έγραψε κάτι. Πρέπει πολλές φορές να αναρωτιόμαστε και αν αυτό που βλέπουμε συνέβη πραγματικά.
Η πραγματική άμυνα απέναντι στην παραπληροφόρηση ξεκινά από την εκπαίδευση
Η συζήτηση αυτή βρίσκεται ήδη στο επίκεντρο της Ευρωπαϊκής Ασπίδας Δημοκρατίας, με την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να ενισχύσει την προστασία των δημοκρατικών κοινωνιών από την παραπληροφόρηση, τις ξένες παρεμβάσεις και τις οργανωμένες προσπάθειες χειραγώγησης.
Οι ευρωπαϊκοί κανόνες είναι απαραίτητοι, αλλά δεν αρκούν. Η πραγματική άμυνα απέναντι στην παραπληροφόρηση ξεκινά από την εκπαίδευση. Από το να μάθουμε στα παιδιά, αλλά και στους μεγαλύτερους, να ελέγχουν την πηγή, να συγκρίνουν πληροφορίες και να καταλαβαίνουν ότι το γεγονός πως κάτι έχει χιλιάδες κοινοποιήσεις δεν σημαίνει ότι είναι αληθινό.
Υπάρχει και κάτι ακόμη πιο δύσκολο. Να μάθουμε να ελέγχουμε όχι μόνο όσα μας φαίνονται ύποπτα, αλλά και όσα συμφωνούν με αυτά που ήδη πιστεύουμε. Γιατί εκεί ακριβώς η παραπληροφόρηση μπορεί να γίνει πιο αποτελεσματική.
Ο αριθμός της Eurostat δεν πρέπει να χρησιμοποιηθεί για να κατηγορήσουμε τους πολίτες. Πρέπει να λειτουργήσει ως προειδοποίηση. Σε μια εποχή όπου είναι όλο και ευκολότερο να κατασκευαστεί μια πειστική ψευδής πληροφορία, η ικανότητα να ελέγχουμε πριν πιστέψουμε δεν είναι απλώς μια ψηφιακή δεξιότητα. Είναι πλέον βασική προϋπόθεση για μια ανθεκτική δημοκρατία.
