Αντλίες Θερμότητας στη Δυτική Μακεδονία: Ευκαιρία για λίγους ή ουσιαστική ανακούφιση για τους πολίτες;

Σε μια περίοδο που το κόστος θέρμανσης παραμένει ένας από τους μεγαλύτερους «πονοκεφάλους» για τα νοικοκυριά της Δυτικής Μακεδονίας, η Περιφέρεια ανακοίνωσε τη νέα Δράση «Εγκατάσταση Αντλιών Θερμότητας για Θέρμανση / Ψύξη». Με συνολικό προϋπολογισμό 12,135 εκατομμυρίων ευρώ από το Ταμείο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, το πρόγραμμα υπόσχεται επιδοτήσεις που φθάνουν έως και το 100%, καλύπτοντας δαπάνες έως 22.500 ευρώ ανά αίτηση.

Της Στέλλας Ζιώγα

Πρόκειται αναμφίβολα για μια πρωτοβουλία με θετικό πρόσημο. Ωστόσο, πίσω από τους εντυπωσιακούς τίτλους για «δωρεάν αντλίες θερμότητας», αναδύονται εύλογα ερωτήματα: Είναι το πρόγραμμα σχεδιασμένο προς το πραγματικό συμφέρον της πλειοψηφίας των πολιτών ή οι γεωγραφικοί, γραφειοκρατικοί και εισοδηματικοί περιορισμοί θα αφήσουν εκτός τη μεγάλη μάζα των νοικοκυριών;

Τι υπόσχεται η εξαγγελία της Περιφέρειας

Η δράση στοχεύει στη σταδιακή απεξάρτηση των κατοικιών από τα συμβατικά καύσιμα (πετρέλαιο κ.ά.) και τη μείωση του ενεργειακού κόστους. Ο πυρήνας του προγράμματος περιλαμβάνει:

• Υποχρεωτική εγκατάσταση αντλίας θερμότητας (αέρος-νερού ή γεωθερμικής).

• Προαιρετικές συμπληρωματικές παρεμβάσεις, όπως τοποθέτηση φωτοβολταϊκών με συστήματα αποθήκευσης (μπαταρίες), θερμομόνωση και κάλυψη ζεστού νερού χρήσης.

• Κάλυψη συνοδευτικών δαπανών, όπως αμοιβή Τεχνικού Συμβούλου/μηχανικού, Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου και ενεργειακές επιθεωρήσεις.

Παράλληλα, οι αιτήσεις (που θα υποβάλλονται ηλεκτρονικά από 28 Σεπτεμβρίου έως 23 Νοεμβρίου 2026) μοριοδοτούνται με βάση κοινωνικά και εισοδηματικά κριτήρια, όπως το κατά κεφαλήν εισόδημα, οι μονογονεϊκές οικογένειες, τα ΑμεΑ και οι πολύτεκνοι.

Η Κριτική Ανάλυση: Τα «Ψιλά Γράμματα» και οι Περιορισμοί

Αν και οι στόχοι είναι φιλόδοξοι, η προσεκτική ανάγνωση της προκήρυξης αποκαλύπτει μια σειρά από παράγοντες που ενδέχεται να καταστήσουν την πρόσβαση δύσκολη για πολλούς κατοίκους της περιοχής:

1. Ο Γεωγραφικός Αποκλεισμός (Τηλεθέρμανση & Φυσικό Αέριο)

Ο σημαντικότερος ίσως περιορισμός αφορά τις επιλέξιμες περιοχές. Ο οδηγός θέτει ειδικούς γεωγραφικούς περιορισμούς σε σχέση με τα δίκτυα τηλεθέρμανσης και φυσικού αερίου. Αυτό σημαίνει ότι ολόκληρες αστικές περιοχές ή οικισμοί που βρίσκονται σε ζώνες τηλεθέρμανσης ή σχεδιασμού αερίου ενδέχεται να εξαιρούνται. Έτσι, ένας μεγάλος αριθμός πολιτών που ανυπομονούσε για ενεργειακή αναβάθμιση μπορεί να διαπιστώσει ότι η κατοικία του είναι εκτός επιλεξιμότητας.

2. Ο Περιορισμένος Προϋπολογισμός έναντι των Αναγκών

Τα 12,1 εκατομμύρια ευρώ ακούγονται ως μεγάλο ποσό, αλλά αν υπολογίσει κανείς ότι ο ανώτατος προϋπολογισμός ανά αίτηση φτάνει τα 22.500 ευρώ, το πρόγραμμα μπορεί να καλύψει περίπου 500 έως 700 νοικοκυριά σε ολόκληρη τη Δυτική Μακεδονία. Για μια περιφέρεια που πλήττεται άμεσα από τη βίαιη απολιγνιτοποίηση, ο αριθμός αυτός είναι σταγόνα στον ωκεανό των πραγματικών αναγκών.

3. Η Γραφειοκρατία και η Εξάρτηση από Μηχανικούς

Η υποβολή της αίτησης απαιτεί υποχρεωτικά τη συνδρομή Τεχνικού Συμβούλου – μηχανικού, καθώς και φακέλους που περιλαμβάνουν ΠΕΑ, Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου κ.ά. Παρόλο που οι δαπάνες αυτές καλύπτονται, η διαδικασία προετοιμασίας απαιτεί χρόνο, τεχνικές γνώσεις και άμεση κινητοποίηση εντός των στενών προθεσμιών (28 Σεπτεμβρίου – 23 Νοεμβρίου). Νοικοκυριά χωρίς ευκολία στην ψηφιακή τεχνολογία ή χωρίς άμεση πρόσβαση σε τεχνικά γραφεία κινδυνεύουν να μείνουν πίσω.

4. Εισοδηματικά Κριτήρια & Κλιμακωτή Επιχορήγηση

Το 100% της επιδότησης αφορά αποκλειστικά τις χαμηλότερες εισοδηματικές κατηγορίες και τις ευάλωτες ομάδες. Για τη μεσαία τάξη —η οποία επίσης πιέζεται οικονομικά— τα ποσοστά επιχορήγησης θα είναι χαμηλότερα. Αυτό σημαίνει ότι ένα νοικοκυριό με μεσαίο εισόδημα θα πρέπει να καλύψει εξ ιδίων πόρων ένα σημαντικό μέρος της δαπάνης (αποσιωπώντας την ανάγκη για ιδιωτική συμμετοχή σε μια εποχή ακρίβειας).

Συμπέρασμα: Προς το συμφέρον των πολιτών, αλλά με αστερίσκους

Το νέο πρόγραμμα της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας είναι αναμφισβήτητα ένα θετικό και αναγκαίο βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Προσφέρει ουσιαστική στήριξη σε ευάλωτα νοικοκυριά που θέλουν να απαλλαγούν από το δυσβάσταχτο κόστος πετρελαίου.

Ωστόσο, δεν πρόκειται για ένα καθολικό πρόγραμμα για όλους. Οι αυστηροί γεωγραφικοί περιορισμοί, ο περιορισμένος αριθμός ωφελούμενων λόγω προϋπολογισμού και η απαίτηση για πλήρη τεχνικό φάκελο καθιστούν τη δράση ένα «προνόμιο» για όσους πληρούν αθροιστικά όλες τις προϋποθέσεις.

Η Περιφερειακή Αρχή οφείλει να διασφαλίσει την πλήρη διαφάνεια στην αξιολόγηση και, κυρίως, να διεκδικήσει πρόσθετους πόρους ώστε τέτοιου τύπου δράσεις να μην αφήνουν εκτός τη μεσαία τάξη και τις περιοχές που έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη ενεργειακής μετάβασης.