Πώς μπορούν να αποφεύγονται οι συγκρούσεις μεταξύ συγκληρονόμων και τι δυνατότητες δίνουν οι νέες κληρονομικές συμβάσεις; Το νέο κληρονομικό δίκαιο φέρνει σημαντικές αλλαγές στη μεταβίβαση επιχειρήσεων και περιουσιών, με ιδιαίτερη βαρύτητα στις οικογενειακές επιχειρήσεις και στα ακίνητα «εξ αδιαιρέτου». Οι νέες ρυθμίσεις επιχειρούν να αντιμετωπίσουν προβλήματα που επί δεκαετίες οδηγούσαν σε αποποιήσεις κληρονομιών, κατακερματισμό επιχειρήσεων, αναξιοποίητα ακίνητα και μακροχρόνιες δικαστικές διαμάχες.
Το Dnews.gr παραθέτει τις σημαντικότερες αλλαγές μέσα από οκτώ ερωτήσεις και απαντήσεις:
1. Τι αλλάζει συνολικά με το νέο κληρονομικό δίκαιο;
Οι αλλαγές κινούνται σε τρεις βασικούς άξονες. Εισάγεται ο θεσμός των κληρονομικών συμβάσεων, αλλάζει το καθεστώς ευθύνης του κληρονόμου για τα χρέη της κληρονομιάς και δημιουργούνται νέες δυνατότητες αντιμετώπισης της συγκυριότητας, όταν μία επιχείρηση ή ένα ακίνητο κληρονομείται από περισσότερα πρόσωπα. Οι ρυθμίσεις αφορούν το σύνολο των πολιτών, αποκτούν όμως ιδιαίτερη σημασία για επιχειρηματίες, ελεύθερους επαγγελματίες και οικογένειες που διαθέτουν επιχειρήσεις, επαγγελματικά ακίνητα ή άλλες σημαντικές περιουσιακές μονάδες.
Πρόκειται για ένα νέο εργαλείο με το οποίο κάποιος μπορεί, όσο βρίσκεται εν ζωή, να συμφωνήσει με τους μελλοντικούς κληρονόμους του πώς θα κατανεμηθεί η περιουσία ή η επιχειρηματική του δραστηριότητα. Για παράδειγμα, ένας επιχειρηματίας μπορεί να συμφωνήσει με τα παιδιά του ποιος θα αναλάβει την οικογενειακή επιχείρηση και πώς θα ρυθμιστούν τα δικαιώματα των υπολοίπων. Έτσι, η διαδοχή μπορεί να οργανωθεί πολύ πριν από τον θάνατο του ιδιοκτήτη και όχι να παραμένει αβέβαιη μέχρι το άνοιγμα της κληρονομιάς.
3. Γιατί οι κληρονομικές συμβάσεις θεωρούνται σημαντικές για τις επιχειρήσεις;
Διότι μπορούν να αντιμετωπίσουν ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα των οικογενειακών επιχειρήσεων: την αβεβαιότητα για το ποιος θα τις αναλάβει στο μέλλον.Ο μελλοντικός διάδοχος θα μπορεί να γνωρίζει εγκαίρως ότι πρόκειται να αναλάβει την επιχείρηση, να επενδύσει σε αυτήν και να οργανώσει ανάλογα την επαγγελματική του πορεία. Παράλληλα, μπορεί να περιοριστεί ο κίνδυνος να κατακερματιστεί μία βιώσιμη επιχείρηση μεταξύ πολλών κληρονόμων, οι οποίοι ενδεχομένως έχουν διαφορετικά συμφέροντα και σχέδια.
4. Μπορεί ένας κληρονόμος να παραιτηθεί εκ των προτέρων από την κληρονομιά;
Οι νέες κληρονομικές συμβάσεις προβλέπουν τη δυνατότητα παραίτησης από το κληρονομικό δικαίωμα. Ένας νόμιμος κληρονόμος μπορεί, στο πλαίσιο της σχετικής συμφωνίας, να παραιτηθεί από το δικαίωμά του, ώστε το μερίδιο να κατευθυνθεί στα παιδιά του ή σε άλλο πρόσωπο, σύμφωνα με όσα έχουν συμφωνηθεί.Η δυνατότητα αυτή μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμη όταν μία οικογένεια θέλει να οργανώσει εγκαίρως τη διαδοχή μιας επιχείρησης και να αποφύγει τον κατακερματισμό της σε πολλά μερίδια.
5. Μπορεί μια κληρονομική σύμβαση να αλλάξει αργότερα;
Η κληρονομική σύμβαση προβλέπεται καταρχήν ως αμετάκλητη, γεγονός που προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια στα πρόσωπα που συμμετέχουν σε αυτήν.Υπάρχει, ωστόσο, δυνατότητα διαφορετικής πρόβλεψης από τα συμβαλλόμενα μέρη, ενώ προβλέπονται εξαιρέσεις για ιδιαίτερα σοβαρές περιπτώσεις, όπως αχαριστία ή εγκληματική ενέργεια εις βάρος εκείνου που διαθέτει την περιουσία του.
6. Τι γίνεται εάν η κληρονομιά έχει περισσότερα χρέη από περιουσία;
Εδώ εντοπίζεται μία από τις σημαντικότερες αλλαγές του νέου πλαισίου. Ο κληρονόμος προβλέπεται ότι θα ευθύνεται για τα χρέη της κληρονομιάς μέχρι την αξία της κληρονομηθείσας περιουσίας και όχι με τη δική του ατομική περιουσία. Μέχρι σήμερα, ο φόβος ότι κάποιος μπορεί να κληρονομήσει μαζί με ένα ακίνητο ή μία επιχείρηση και δυσβάστακτες οφειλές είχε οδηγήσει σε πολύ μεγάλο αριθμό αποποιήσεων. Με το νέο καθεστώς επιχειρείται να περιοριστεί δραστικά αυτό το φαινόμενο και να αποτραπεί η εγκατάλειψη περιουσιακών στοιχείων και επιχειρήσεων εξαιτίας των χρεών.
7. Μπορεί ένας κληρονόμος να συνεχίσει μια επιχείρηση που έχει χρέη;
Οι νέες ρυθμίσεις παρέχουν δυνατότητες ώστε ο κληρονόμος να παραμείνει σε μία χρεωμένη επιχείρηση και να συνεχίσει τη λειτουργία της αντί να οδηγείται αναγκαστικά στην αποποίηση της κληρονομιάς. Παράλληλα προβλέπονται δυνατότητες που συνδέονται με την προτίμηση του κληρονόμου σε περίπτωση πλειστηριασμού χρεωμένου ακινήτου ή επιχείρησης. Η λογική των αλλαγών είναι να διασώζονται, όπου αυτό είναι εφικτό, παραγωγικές περιουσιακές μονάδες αντί να εγκαταλείπονται ή να απαξιώνονται εξαιτίας των οφειλών.
8. Τι γίνεται όταν πολλοί κληρονόμοι αποκτούν «εξ αδιαιρέτου» μία επιχείρηση ή ένα ακίνητο και δεν συμφωνούν;
Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να δώσει λύση σε ένα από τα συχνότερα προβλήματα των κληρονομιών. Όταν μία επιχείρηση ή ένα ακίνητο περνά σε πολλούς συγκληρονόμους και δεν υπάρχει συμφωνία για την αξιοποίησή του, ένας από αυτούς θα μπορεί να ζητήσει από το δικαστήριο να εξαγοράσει τα μερίδια των υπολοίπων. Εφόσον το δικαστήριο κάνει δεκτό το αίτημα, ο συγκεκριμένος κληρονόμος θα μπορεί να καταβάλει την αξία των άλλων μεριδίων και να αποκτήσει μόνος του την επιχείρηση ή το περιουσιακό στοιχείο. Η αλλαγή θεωρείται κρίσιμη για χιλιάδες ακίνητα και επιχειρήσεις που παραμένουν σήμερα εγκλωβισμένα σε καθεστώς «εξ αδιαιρέτου». Στόχος είναι να περιοριστούν οι πολυετείς διαφωνίες μεταξύ συγγενών και να επανέλθουν στην οικονομική δραστηριότητα περιουσίες οι οποίες σήμερα παραμένουν αναξιοποίητες.
