Οι αφορολόγητες γονικές παροχές και δωρεές έως 800.000 ευρώ αποτελούν τα τελευταία χρόνια το πιο σημαντικό εργαλείο για τη μεταβίβαση περιουσίας μέσα στην οικογένεια. Χιλιάδες γονείς και παππούδες αξιοποιούν τη δυνατότητα αυτή, μεταφέροντας στα παιδιά τους και στα εγγόνια τους ακίνητα ή μεγάλα χρηματικά ποσά χωρίς την επιβολή φόρου. Ωστόσο, το αφορολόγητο δεν χορηγείται χωρίς προϋποθέσεις. Η ΑΑΔΕ εντείνει πλέον τους ελέγχους, αναζητώντας περιπτώσεις στις οποίες δεν τηρήθηκε η προβλεπόμενη διαδικασία ή χρησιμοποιήθηκαν τεχνικές για την αποφυγή της φορολογίας. Στο πλαίσιο των στοχευμένων διασταυρώσεων βρίσκονται περίπου 5.900 υποθέσεις φορολογίας μεταβίβασης ακινήτων, δωρεών και γονικών παροχών. Από αυτές, 1.080 αφορούν αφορολόγητες γονικές παροχές και δωρεές χρηματικών ποσών που πραγματοποιήθηκαν με αξιοποίηση του ορίου των 800.000 ευρώ.
Το όριο
Από τον Οκτώβριο του 2021, οι δωρεές και οι γονικές παροχές προς συγγενείς της πρώτης κατηγορίας μπορούν να πραγματοποιούνται αφορολόγητα μέχρι το ποσό των 800.000 ευρώ. Στην πρώτη κατηγορία περιλαμβάνονται οι γονείς, τα παιδιά, τα εγγόνια, οι σύζυγοι και τα πρόσωπα που έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης. Το όριο αφορά τόσο περιουσιακά στοιχεία, όπως ακίνητα και μετοχές, όσο και χρηματικά ποσά. Στις χρηματικές δωρεές, όμως, υπάρχει μία κρίσιμη προϋπόθεση: η μεταφορά των χρημάτων πρέπει να αποδεικνύεται μέσω του τραπεζικού συστήματος.
Η παγίδα των μετρητών
Για να ισχύσει το αφορολόγητο, το ποσό πρέπει να μεταφερθεί από τραπεζικό λογαριασμό του γονέα ή του δωρητή σε τραπεζικό λογαριασμό του παιδιού ή του δωρεοδόχου. Η απλή κατάθεση μετρητών στον λογαριασμό του παιδιού δεν θεωρείται τραπεζική μεταφορά από τον δωρητή. Σε αυτή την περίπτωση, το αφορολόγητο χάνεται και το ποσό φορολογείται από το πρώτο ευρώ.
Εάν για παράδειγμα, ένας πατέρας καταθέσει μετρητά ύψους 10.000 ευρώ στον λογαριασμό του παιδιού του, μπορεί να επιβληθεί φόρος γονικής παροχής 10% επί ολόκληρου του ποσού. Ο φόρος θα ανέλθει έτσι στα 1.000 ευρώ. Οι φορολογούμενοι πρέπει επομένως, να αποφεύγουν τις αναλήψεις και τις επανακαταθέσεις μετρητών και να πραγματοποιούν απευθείας μεταφορά από τον λογαριασμό του δωρητή στον λογαριασμό του δικαιούχου.
Δωρεές
Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ δεν ισχύει για κάθε συγγενικό πρόσωπο. Οι χρηματικές δωρεές προς αδέλφια, θείους, ανίψια και άλλους συγγενείς της δεύτερης ή της τρίτης κατηγορίας φορολογούνται από το πρώτο ευρώ, με τον συντελεστή που προβλέπεται για τον αντίστοιχο βαθμό συγγένειας. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις διαδοχικές δωρεές. Πρόκειται, για παράδειγμα, για την περίπτωση κατά την οποία ένα παιδί δωρίζει χρήματα στον γονέα του και εκείνος, λίγο αργότερα, τα μεταφέρει σε άλλο παιδί του.
Εάν η εφορία διαπιστώσει ότι ο πραγματικός σκοπός ήταν η έμμεση μεταφορά χρημάτων μεταξύ αδελφών, μπορεί να θεωρήσει ότι τελικός δωρεοδόχος είναι ο αδελφός και να επιβάλει φόρο 20% χωρίς αφορολόγητο όριο. Το χρονικό διάστημα μεταξύ των διαδοχικών δωρεών εξετάζεται προσεκτικά. Οταν οι συναλλαγές πραγματοποιούνται μέσα σε διάστημα μικρότερο των έξι μηνών, ενεργοποιείται αυξημένος φορολογικός έλεγχος.
Το «πόθεν έσχες»
Η ορθή τραπεζική μεταφορά δεν αρκεί από μόνη της. Ο δωρητής πρέπει να μπορεί να αποδείξει ότι διέθετε τα χρήματα που μεταβίβασε. Κατά την υποβολή της δήλωσης δεν απαιτείται να συνυποβληθούν παλαιότερες φορολογικές δηλώσεις ή άλλα στοιχεία που αποδεικνύουν την οικονομική δυνατότητα του δωρητή. Το «πόθεν έσχες», όμως, μπορεί να εξεταστεί μεταγενέστερα.
Εάν τα δηλωθέντα εισοδήματα δεν δικαιολογούν το ύψος της δωρεάς, ο φορολογούμενος ενδέχεται να κληθεί να δώσει εξηγήσεις και να προσκομίσει στοιχεία για την προέλευση των χρημάτων. Για την κάλυψη του ποσού μπορεί να χρησιμοποιηθεί η ανάλωση κεφαλαίου προηγούμενων ετών. Ο δωρητής μπορεί να επικαλεστεί αποταμιεύσεις και φορολογημένα εισοδήματα που αποκτήθηκαν πριν από 5, 10, 20 ή ακόμη περισσότερα χρόνια, αρκεί να προκύπτουν από τα διαθέσιμα φορολογικά στοιχεία.
Τραπεζικοί έλεγχοι
Οι δηλώσεις χρηματικών γονικών παροχών και δωρεών υποβάλλονται ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας myProperty. Οταν η συναλλαγή πραγματοποιείται μέσω τραπεζικών λογαριασμών ή τραπεζικής επιταγής, δεν απαιτείται πάντοτε η άμεση επισύναψη των σχετικών δικαιολογητικών. Η ΑΑΔΕ διασταυρώνει σε μεταγενέστερο χρόνο τα στοιχεία με τις πληροφορίες που αποστέλλουν οι τράπεζες.
Εάν η τράπεζα δεν επιβεβαιώσει τη συναλλαγή, ο φορολογούμενος καλείται να προσκομίσει τα απαραίτητα αποδεικτικά μέσα σε πέντε εργάσιμες ημέρες. Εάν δεν ανταποκριθεί, η εφορία μπορεί να μην αναγνωρίσει το αφορολόγητο και να επιβάλει φόρο από το πρώτο ευρώ, με συντελεστή 10%, 20% ή 40%, ανάλογα με τον βαθμό συγγένειας.
Οι κοινοί λογαριασμοί
Επιπλέον έλεγχος μπορεί να γίνει όταν τα χρήματα μεταφέρονται σε κοινό λογαριασμό του παιδιού με τρίτο πρόσωπο. Σε αυτές τις περιπτώσεις εξετάζεται ποιος χρησιμοποίησε πραγματικά το ποσό. Εάν αποδειχθεί ότι τα χρήματα αξιοποιήθηκαν από τον συνδικαιούχο και όχι από το παιδί στο οποίο δηλώθηκε η γονική παροχή, μπορεί να θεωρηθεί ότι πραγματοποιήθηκε δωρεά προς το τρίτο πρόσωπο και να επιβληθεί ο αντίστοιχος φόρος.
Οι γονικές παροχές έως 800.000 ευρώ παραμένουν ένα ιδιαίτερα ευνοϊκό φορολογικό εργαλείο. Απαιτούν, όμως, σωστή τραπεζική διαδρομή, πλήρη δικαιολογητικά και πραγματική οικονομική δυνατότητα του δωρητή. Ενα διαδικαστικό λάθος μπορεί να μετατρέψει μια αφορολόγητη μεταβίβαση σε σημαντική φορολογική επιβάρυνση.
Παροχή ακινήτου
Για τη γονική παροχή ακινήτου ισχύει αφορολόγητο όριο έως 800.000 ευρώ ανά γονέα για κάθε τέκνο. Σε περίπτωση που η αντικειμενική αξία του ακινήτου υπερβαίνει το ποσό αυτό, το επιπλέον τμήμα φορολογείται με αυτοτελή συντελεστή 10%.
Η διαδικασία ξεκινά με την έκδοση της υποχρεωτικής Ηλεκτρονικής Ταυτότητας Κτιρίου (ΗΤΚ) από μηχανικό και τη συλλογή δικαιολογητικών, όπως το πιστοποιητικό ΕΝΦΙΑ πενταετίας. Στη συνέχεια, ο συμβολαιογράφος υποβάλλει τη δήλωση στην πλατφόρμα myProperty της ΑΑΔΕ, την οποία αποδέχονται ψηφιακά ο γονέας και το τέκνο μέσω Taxisnet.
Παρότι ο φόρος είναι μηδενικός για αξίες κάτω των 800.000 ευρώ, η διαδικασία συνεπάγεται παράπλευρα έξοδα. Αυτά περιλαμβάνουν την αμοιβή του συμβολαιογράφου, την αμοιβή του μηχανικού, καθώς και τα τέλη μεταγραφής στο αρμόδιο Κτηματολογικό Γραφείο.
