Καστοριά: Όταν η έλλειψη επαγγελματικών ευκαιριών στερεί προοπτική από τη νέα γενιά
Της Ελένης Κωστοπούλου
Όταν ένας άνθρωπος αναγκάζεται να εγκαταλείψει την ιδιαίτερη πατρίδα του για να αναζητήσει ένα καλύτερο επαγγελματικό αύριο, δεν χάνει μόνο η οικογένειά του. Χάνει ολόκληρη η τοπική κοινωνία.
Η Καστοριά είναι μια περιοχή με σημαντική ιστορία, φυσική ομορφιά, πολιτιστική κληρονομιά και ανθρώπους με δυνατότητες και δημιουργικότητα. Κι όμως, πίσω από αυτή την ξεχωριστή ταυτότητα κρύβεται ένα σοβαρό πρόβλημα που γίνεται ολοένα και πιο έντονο: η έλλειψη επαγγελματικών ευκαιριών για τη νέα γενιά.
Όσοι μεγαλώνουν, σπουδάζουν και ονειρεύονται να δημιουργήσουν τη ζωή τους εδώ, συχνά βρίσκονται μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα: να παραμείνουν με περιορισμένες επαγγελματικές προοπτικές ή να φύγουν αναζητώντας εργασία, αξιοπρεπείς αποδοχές και καλύτερες συνθήκες ζωής σε άλλες πόλεις ή στο εξωτερικό. Για πολλούς, η επιλογή δεν είναι πραγματικά ελεύθερη. Είναι αποτέλεσμα ανάγκης.
Η φυγή της νεότερης γενιάς δεν αποτελεί απλώς μια δημογραφική εξέλιξη. Είναι ένα βαθύτερο κοινωνικό και αναπτυξιακό ζήτημα. Όταν οι άνθρωποι που θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη δύναμη της επόμενης ημέρας εγκαταλείπουν την περιοχή, χάνεται πολύτιμο ανθρώπινο δυναμικό, επιστημονική γνώση, νέες ιδέες, επιχειρηματικές πρωτοβουλίες και η δυνατότητα ανανέωσης της τοπικής οικονομίας. Μαζί με τους ανθρώπους που φεύγουν, απομακρύνεται και ένα σημαντικό κομμάτι των δυνατοτήτων που έχει ανάγκη η περιοχή: νέες επιχειρηματικές ιδέες, επιστημονική γνώση, καινοτομία και δημιουργικές πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν να ενισχύσουν την τοπική οικονομία.
Και όσο λιγοστεύουν οι ευκαιρίες, τόσο περισσότεροι αναζητούν το μέλλον τους αλλού. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: μικρότερος πληθυσμός παραγωγικής ηλικίας, λιγότερη επιχειρηματική δραστηριότητα, μικρότερη κατανάλωση και ακόμη πιο περιορισμένες προοπτικές ανάπτυξης.
Είναι εύκολο να λέμε ότι η νέα γενιά πρέπει να παραμείνει στην ιδιαίτερη πατρίδα της, να τη στηρίξει και να μη φύγει. Το ουσιαστικό ερώτημα, όμως, είναι τι δυνατότητες της προσφέρονται για να το κάνει πράξη. Γιατί δεν αρκεί να αγαπάς τον τόπο σου, όταν δεν μπορείς να βρεις μια σταθερή εργασία, όταν οι αποδοχές δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες της καθημερινότητας, όταν η επιχειρηματικότητα δυσκολεύεται να αναπτυχθεί και όταν η δημιουργία μιας οικογένειας μοιάζει οικονομικά αβέβαιη.
Οι άνθρωποι που ξεκινούν τώρα την επαγγελματική τους πορεία δεν ζητούν προνόμια. Ζητούν ίσες ευκαιρίες, αξιοπρεπή εργασία, προοπτική εξέλιξης και τη δυνατότητα να σχεδιάσουν τη ζωή τους χωρίς να είναι αναγκασμένοι να απομακρυνθούν από το περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσαν.
Η περιοχή διαθέτει σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα. Ο τουρισμός, η λίμνη, η πολιτιστική της ταυτότητα, η επιχειρηματική παράδοση, η αγροτική παραγωγή, η μεταποίηση και η αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών μπορούν να αποτελέσουν πεδία δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας. Χρειάζεται, όμως, ένα συγκροτημένο και ρεαλιστικό σχέδιο που δεν θα περιορίζεται σε εξαγγελίες και γενικόλογες υποσχέσεις.
Ασφαλώς, κάθε έργο που υλοποιείται και κάθε παρέμβαση που αναβαθμίζει την εικόνα και την αισθητική της περιοχής έχει τη δική του αξία και είναι καλοδεχούμενη. Ωστόσο, η ανάπτυξη δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στην αισθητική αναβάθμιση και στη βελτίωση των υποδομών. Ένας τόπος χρειάζεται όμορφους δημόσιους χώρους, σύγχρονες υποδομές και καλύτερη εικόνα, χρειάζεται όμως εξίσου θέσεις εργασίας, επιχειρηματικές ευκαιρίες, εισόδημα και προοπτική για τους ανθρώπους του. Γιατί το ζητούμενο δεν είναι μόνο να γίνει μια περιοχή πιο όμορφη, αλλά να γίνει και πιο βιώσιμη για όσους θέλουν να ζήσουν και να δημιουργήσουν σε αυτήν. Δεν αρκεί να ομορφαίνει ένας τόπος. Πρέπει να μπορεί και να ζει.
Χρειάζονται ουσιαστικά κίνητρα για τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων, στήριξη των μικρομεσαίων επαγγελματιών, σύνδεση της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας, προσέλκυση επενδύσεων και πραγματικές ευκαιρίες για επιστήμονες και εργαζομένους. Παράλληλα, πρέπει να δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες ώστε όσοι αναγκάστηκαν να φύγουν να μπορούν να επιστρέψουν, μεταφέροντας μαζί τους γνώσεις, εμπειρίες και νέες ιδέες.
Και εδώ προκύπτουν ορισμένα κρίσιμα ερωτήματα που δεν μπορούν να μένουν αναπάντητα. Πού είναι οι νέες θέσεις εργασίας για τα παιδιά της περιοχής; Ποιο είναι το σχέδιο για την επαγγελματική τους αποκατάσταση; Τι κίνητρα δίνονται σε όσους θέλουν να δημιουργήσουν τη δική τους επιχείρηση; Πώς αξιοποιούνται οι πτυχιούχοι και το επιστημονικό δυναμικό; Τι γίνεται για να επιστρέψουν όσοι αναγκάστηκαν να αναζητήσουν αλλού την επαγγελματική τους τύχη;
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τη νεότερη γενιά. Αφορά τις οικογένειες, τους επαγγελματίες, τις επιχειρήσεις, την αυτοδιοίκηση, τους θεσμούς και συνολικά την τοπική κοινωνία. Η συζήτηση για το μέλλον της περιοχής πρέπει να ξεκινήσει από ένα βασικό ερώτημα: θέλουμε μια κοινωνία που απλώς θα θυμάται το παρελθόν της ή έναν τόπο που θα δημιουργεί πραγματικές προϋποθέσεις για τις επόμενες γενιές;
Δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική ανάπτυξη χωρίς ανθρώπους. Δεν μπορεί να υπάρξει αναζωογόνηση της τοπικής οικονομίας χωρίς εργαζομένους, δημιουργούς και επιχειρηματίες που θα δώσουν νέα δυναμική στην περιοχή. Δεν μπορούμε να μιλάμε για προοπτική, όταν μια ολόκληρη γενιά αναγκάζεται να αναζητήσει αλλού όσα θα έπρεπε να μπορεί να βρει στον τόπο της.
Η φυγή των ανθρώπων που θα μπορούσαν να αποτελέσουν το αύριο της περιοχής δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια φυσιολογική και αναπόφευκτη εξέλιξη. Κάθε άνθρωπος που φεύγει αφήνει πίσω του ένα κενό. Και κάθε ταλέντο, κάθε επιστημονική γνώση και κάθε δημιουργική διάθεση που δεν βρίσκει χώρο να αναπτυχθεί εδώ αποτελεί μια χαμένη δυνατότητα για ολόκληρη την κοινωνία.
Το μεγάλο στοίχημα δεν είναι απλώς να παραμείνουν οι νεότεροι κοντά στις ρίζες τους. Είναι να τους δοθεί ένας πραγματικός λόγος να επιλέξουν να ζήσουν, να εργαστούν, να δημιουργήσουν και να ονειρευτούν εδώ.
Γιατί ένας τόπος που δεν μπορεί να προσφέρει προοπτική στις επόμενες γενιές δεν χάνει μόνο το παρόν του. Διακινδυνεύει το μέλλον του.