Ο Αλέξης Σταμάτης, ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους Έλληνες συγγραφείς, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 67 ετών, ύστερα από πολυετή μάχη με μια σπάνια αιματολογική ασθένεια που αντιμετώπιζε τα τελευταία χρόνια.
Ο Αλέξης Σταμάτης ήταν γεννημένος στην Αθήνα και προερχόταν από μια οικογένεια με έντονη παρουσία στον χώρο της τέχνης και του πολιτισμού. Πατέρας του ήταν ο διακεκριμένος αρχιτέκτονας Κώστας Σταμάτης, ενώ μητέρα του η ηθοποιός Μπέτυ Αρβανίτη, γεγονός που συνέβαλε ώστε να αναπτύξει από νωρίς στενή σχέση με τη δημιουργία και τις τέχνες.
Αρχικά ακολούθησε τον δρόμο της αρχιτεκτονικής. Σπούδασε στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και στη συνέχεια μετέβη στο Λονδίνο, όπου διεύρυνε το γνωστικό του πεδίο με μεταπτυχιακές σπουδές στην αρχιτεκτονική, αλλά και στον κινηματογράφο. Η επαφή του με διαφορετικά δημιουργικά αντικείμενα επηρέασε καθοριστικά τη μετέπειτα πορεία και το έργο του.
Πριν αφοσιωθεί ολοκληρωτικά στη συγγραφή, εργάστηκε ως αρχιτέκτονας τόσο στην Ελλάδα όσο και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αποκτώντας σημαντική επαγγελματική εμπειρία σε διαφορετικά περιβάλλοντα. Ωστόσο, η λογοτεχνία και η καλλιτεχνική έκφραση ήταν εκείνες που τελικά κέρδισαν το μεγαλύτερο μέρος της δημιουργικής του ενέργειας.
Η πορεία του χαρακτηρίστηκε από τη διαρκή αναζήτηση νέων μορφών έκφρασης, αξιοποιώντας επιρροές από την αρχιτεκτονική, τον κινηματογράφο και τη λογοτεχνία. Με το έργο του άφησε το δικό του αποτύπωμα στα ελληνικά γράμματα, ενώ η είδηση του θανάτου του σηματοδοτεί την απώλεια μιας ξεχωριστής δημιουργικής παρουσίας, που συνέδεσε διαφορετικές τέχνες και καλλιέργησε μια πολυσχιδή πορεία στον χώρο του πολιτισμού.
Ένα πολυσχιδές έργο που ξεπέρασε τα ελληνικά σύνορα
Η συγγραφική διαδρομή του Αλέξη Σταμάτη υπήρξε ιδιαίτερα παραγωγική και πολυσχιδής. Στη διάρκεια της πορείας του υπέγραψε συνολικά 34 βιβλία, ανάμεσά τους 20 μυθιστορήματα και έξι ποιητικές συλλογές, ενώ πολλά έργα του ταξίδεψαν εκτός Ελλάδας και μεταφράστηκαν σε αρκετές γλώσσες.
Το συγγραφικό του ντεμπούτο έγινε το 1998 με τον Έβδομο Ελέφαντα, ο οποίος κυκλοφόρησε και στη Μεγάλη Βρετανία. Δύο χρόνια αργότερα το Μπαρ Φλωμπέρ, που θεωρείται το πιο γνωστό μυθιστόρημά του, γνώρισε διεθνή πορεία με εκδόσεις στη Μεγάλη Βρετανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία, τη Βουλγαρία και τη Σερβία.
Ξεχωριστή θέση στο έργο του κατέχει και η Αμερικάνικη Φούγκα, η οποία κυκλοφόρησε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 2008 και τιμήθηκε με το International Literature Award του National Endowment for the Arts. Παράλληλα, το μυθιστόρημα Βίλα Κομπρέ βρέθηκε στη λίστα των υποψηφίων για το Βραβείο Αναγνωστών του ΕΚΕΒΙ το 2007.
Η ποίηση αποτέλεσε έναν ακόμη βασικό άξονα της δημιουργίας του. Το 1994 η δεύτερη ποιητική του συλλογή, Αρχιτεκτονική Εσωτερικών Χώρων, τιμήθηκε με το Βραβείο Ποίησης «Νικηφόρου Βρεττάκου» του Δήμου Αθηναίων, ενώ το παιδικό του μυθιστόρημα Ο Άλκης και ο Λαβύρινθος απέσπασε το Πρώτο Βραβείο του Κύκλου του Παιδικού Βιβλίου.
Από το θέατρο στον κινηματογράφο και τη διδασκαλία
Η δημιουργική του δραστηριότητα δεν περιορίστηκε στη λογοτεχνία. Έγραψε θεατρικά έργα που παρουσιάστηκαν σε σημαντικές σκηνές της χώρας, μεταξύ των οποίων ο μονόλογος Τελευταία Μάρθα, που έκανε πρεμιέρα στην Πολιτιστική Ολυμπιάδα το 2004 και αργότερα ανέβηκε στο Θέατρο Οδού Κεφαλληνίας με πρωταγωνιστή τον Χρήστο Στεργιόγλου. Στο ίδιο θέατρο παρουσιάστηκαν επίσης τα έργα Δακρυγόνα και Σκότωσε ό,τι αγαπάς, σε σκηνοθεσία Άρη Τρουπάκη.
Το 2013 ο μονόλογος Μεσάνυχτα σ’ έναν τέλειο κόσμο ανέβηκε στο Θέατρο Τέχνης «Κάρολος Κουν», ενώ το έργο Μελίσσια παρουσιάστηκε αρχικά στο πρόγραμμα «Αναγνώσεις» του Εθνικού Θεάτρου και το 2019 ανέβηκε ως κανονική παραγωγή με πρωταγωνίστρια τη μητέρα του, Μπέτυ Αρβανίτη. Το Innerview παρουσιάστηκε στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης το 2014, σε σκηνοθεσία Λίλλυς Μελεμέ.
Ασχολήθηκε ακόμη με τον κινηματογράφο, υπογράφοντας το σενάριο της ταινίας Καταιγίδα, το οποίο εντάχθηκε στο πρόγραμμα «Ορίζοντες» του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου.
Μέχρι το τέλος της ζωής του παρέμεινε ιδιαίτερα ενεργός. Τον Μάρτιο του 2025 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Μεταίχμιο το τελευταίο του μυθιστόρημα, Το παιδί και ο Άγγελος, ενώ την ίδια χρονιά επέστρεψε στην ποίηση με τη συλλογή Η ασθένεια των απλών πραγμάτων (Κάπα Εκδοτική). Παράλληλα, δίδαξε δημιουργική γραφή σε εκπαιδευτικά ιδρύματα και πολιτιστικούς φορείς, όπως το Κολλέγιο Αθηνών-Ψυχικού, η Σχολή Μωραΐτη, το Μουσείο Ηρακλειδών και οι εκδόσεις Ψυχογιός, ενώ αρθρογραφούσε και έγραφε λογοτεχνική κριτική στις εφημερίδες Τα Νέα και Το Βήμα.
